‘Lastige Leerling’ is een serie programma’s over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven. Na bijna veertig uitzendingen is de koek nog lang niet op. Integendeel, er komen steeds weer nieuwe muziekstukken naar boven waaruit blijkt dat Haydn voor Beethoven een onuitputtelijke bron van inspiratie is geweest. Hij leende ontelbare componeertrucs van hem. Vandaag gaat het om Haydns 85^e Symfonie, ‘La Reine’ en Beethovens 1^e. Allebei symfonieën vol frisse vernieuwingen. Die van Haydn horen we in een kersverse uitvoering onder Giovanni Antonini, waar de vonken vanaf springen. En die van Beethoven in een ‘op het puntje van de stoel’ live vertolking door het Beiers Radio-orkest onder Mariss Jansons.

Joseph Haydn: Symfonie nr. 85 in Bes gr. ‘La Reine’

Basler Chamber Orchestra

o.l.v. Giovanni Antonini

Ludwig van Beethoven: Symfonie nr 1 in C gr. op. 21

Orkest van de Beierse Omroep

o.l.v. Mariss Jansons

In ‘Lastige Leerling’ is Thijs Bonger nog steeds op jacht naar raakpunten tussen Haydn en Beethoven. En hij heeft weer beet. Haydns 88^e Symfonie, geschreven voor Parijs, is een stuk om je vingers bij af te likken. Zo is de aanstekelijke finale op zich al een juweel. Het langzame deel is gebaseerd op een nobel, menslievend thema. En laat dat thema nou plotseling opduiken in Beethovens voorlaatste pianosonate, op. 110? Een zeer veelzijdig, diep doorvoeld werk, waarin Beethoven verslag doet van de vele ziektes waardoor hij werd geplaagd en hoe hij er weer bovenop kwam.

Joseph Haydn: Symfonie nr. 88 in G gr.

Berliner Philharmoniker

Simon Rattle

Ludwig van Beethoven: Pianosonate in As gr. op. 110

Richard Goode, piano

Joseph Haydn: 1e deel uit Symfonie nr. 85 in B gr. ‘La Reine’

Bamberger Symphoniker

o.l.v. Joseph Keilberth

In ‘Lastige Leerling’ draait het om de raakpunten tussen Haydn en Beethoven. Haydn heeft op het laatst van zijn leven veel vocale muziek geschreven, die je vrijwel nooit hoort. Bijvoorbeeld een heftig motet, getiteld ‘Insanae et vanae curae’. Dat blijkt hij gerecycled te hebben uit een eerder geschreven oratorium. Het was rond 1800 voor een componist een hele eer om gevraagd te worden om dansmuziek te schrijven. Ook voor de jonge Beethoven, die balletmuziek mocht componeren voor de succesvolle choreograaf Salvatore Viganò en zijn prima donna Maria Casentini(zie plaatje). Het ballet heette ‘Die Geschöpfe des Prometheus’. Daarin komt een melodie voor waar Beethoven maar niet op uitgekeken raakte. Want we horen die terug in een stel verbluffend ingenieuze variaties voor piano en in de finale van zijn 3^e Symfonie ‘Eroica’.

Joseph Haydn: ‘Insanae et vanae curae’ H XXI:3c

Joanne Lumm, sopraan, Sara Mingardo, alt, Topi Lehtipuu, tenor, Brindley Sherratt, bas

Monteverdi Choir

English Baroque Soloists

o.l.v. John Eliot Gardiner

Joseph Haydn: Il ritorno di Tobia 13c Coro: ‘Svanisce in un momento’

VokalEnsemble Köln

Capella Augustina

o.l.v. Andreas Spering

Ludwig van Beethoven: Nr. 7 uit 12 Contredanses WoO 14

Cappella Istropolitana

o.l.v. Oliver Dohnányi

Ludwig van Beethoven: finale uit balletmuziek Die Geschöpfe des Prometheus op. 43

Turku Philharmonic Orchestra

o.l.v. Leif Segerstam

Ludwig van Beethoven: ‘Eroica’ Variaties en fuga op. 35

Seta Tanyel, piano

Ludwig van Beethoven: Finale uit 3e Symfonie in E gr. ‘Eroica’

Concert des Nations

o.l.v. Jordi Savall

Casentini, Maria

Joseph Haydn: Auld lang syne(arr) H XXXIa:218

Jamie MacDougall, tenor

Haydn Trio Eisenstadt

Ludwig van Beethoven: Auld lang syne(arr.) WoO 156/11

Jean-Pierre Armengaud, piano), Andrea Musto, cello, Alessandro Fagiuoli, viool, Natalie Pérez, mezzo-sopraan, John Bernard, tenor, Dania El Zein, sopraan, Jean-François Rouchon, bariton, Vincent Lièvre-Picard, tenor, Lukazj Romejko, tenor, Juliette Allen, sopraan

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in A gr. op. 18/5

Belcea Quartet

Joseph Haydn: Strijkkwartet in d kl. op. 103

Weller Quartett

Joseph Haydn: uit Harmoniemesse in Bes gr. H XXII:14 Agnus Dei en Dona nobis pacem

Nacole Palmer, sopraan

Kirsten Sollek, alt

Daniel Mutlu, tenor

Andrew Nolen, bas

Trinity Choir

Rebel Baroque Orchestra

Jane Glover

Vandaag in ‘Lastige Leerling’ het laatste voltooide strijkkwartet van Haydn en een van de eerste van Beethoven. Hoewel Haydn al oud en moe was, valt daarvan niets te bespeuren in dit sprankelende werk. Beethovens kwartet, is ongeveer tegelijkertijd gecomponeerd, en voor dezelfde opdrachtgever, de steenrijke Vorst Lobkowitz. (zie plaatje van zijn optrekje). Daarin horen we dat Beethoven zich niet graag aanpaste aan conventies. Er zit behoorlijk wat ongepolijste emotie in dit stuk, die Beethoven ook weer probeert te temmen met elegante episodes. We worden door deze werken heengeleid door middel van een toelichting met muziekvoorbeelden.

Joseph Haydn: Strijkkwartet in F gr. op. 77/2

Amati Quartett

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in c kl. op.18 nr. 4

Artemis Quartett

Lastige Leerling gaat over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven. In 1799 werkte de voor die tijd hoogbejaarde Haydn – hij was al 68 – zich een ongeluk aan zijn oratorium ‘Die Jahreszeiten’. Dat hij daarin uitgebreid achteromkijkt kunnen we horen aan de vele citaten die hij erin heeft verwerkt. Citaten van zichzelf en van zijn dierbare, veel te jong overleden vriend Mozart. En op zijn beurt putte Beethoven later weer inspiratie uit dit oratorium. Maar tijdens zijn drukke werkzaamheden kreeg Haydn ook nog eens opdracht van Vorst Lobkowitz om een serie kwartetten te schrijven. Opus 77 nr. 1 is beslist geen werk van een uitgebluste componist. Zo’n tien jaar later schreef Beethoven een revolutionair kwartet. Opus 95 is sterk geconcentreerd, bozig en verdrietig. Maar zit ook vol tedere momenten.

Joseph Haydn: Diverse citaten uit ‘Die Jaherszeiten’ en waar hij ze vandaan haalde

Joseph Haydn: Strijkkwartet in G gr. op. 77 nr. 1

Amati Quartett

Ludwig van Beethoven: Eerste drie delen uit Strijkkwartet in f kl. op. 95

Smetana Quartet

‘Lastige Leerling’ gaat over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven. En die kunnen we het allerbeste illustreren via het strijkkwartet. Vandaag gaat het om Beethovens allereerste strijkkwartet, dat hij na lang aarzelen liet uitgeven in 1800. Dat aarzelen lag vooral aan zijn grote ontzag voor de kwartetten van Haydn, die toen al kon bogen op veertig jaar ervaring met het moeilijke genre. Beethoven had een aantal van Haydns kwartetten grondig bestudeerd en er zijn voordeel mee gedaan. We laten de dwarsverbanden tussen Haydn en Beethoven zoveel mogelijk horen in korte fragmentjes. Na Beethovens eersteling horen we een raadselachtig en revolutionair kwartet van Haydn, waarin hij zijn absolute meesterschap toont.

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in D gr. op. 18 nr. 3

Artemis Quartett

Joseph Haydn: Strijkkwartet in Es gr. op. 76 nr. 6

Carmina Quartett

Vandaag in ‘Lastige Leerling’, over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven, twee kwartetten van die twee. Een late van Haydn vol revolutionaire verrassingen. En een vroeg kwartet van Beethoven dat niet voor niets de bijnaam ‘Komplimentierquartett’ kreeg. Je ziet de hyperbeleefde bepruikte hoofden voor je. Overduidelijk gecomponeerd in de geest van Haydn.

Joseph Haydn: Strijkkwartet in D gr. op. 76 nr. 5

Jerusalem Quartet

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in G gr. op. 18 nr. 2

Belcea Quartet

Ludwig van Beethoven: uit Bagatellen op. 119 nrs. 16, 18 en 19

Ishay Shaer, piano

En een vroeg kwartet van Beethoven dat praktisch tegelijkertijd ontstond. Met daarin een diep ontroerend adagio, waarvoor Beethoven inspiratie putte uit de dood

van Shakespeares helden ‘Romeo and Juliet’.

Joseph Haydn: Strijkkwartet in Bes gr. op. 76 nr. 4 ‘Sonnenaufgang’

Carmina Quartett

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in F gr. op. 18 nr. 1

Belcea Quartet

In zijn eerste zes strijkkwartetten hield Beethoven zich nog redelijk aan het door zijn leermeester Haydn ontwikkelde model. Ook qua lengte. Maar zes jaar later rekt hij het genre op en schrijft hij drie kwartetten van symfonische proporties. Veel tijdgenoten waren verbijsterd.  Opdrachtgever Graaf Razoemovsky(zie portret) eiste dat er in elk van de drie een Russisch thema verwerkt moest worden. Vandaag het eerste uit de reeks. Muziek vol diepe emoties. Als toegift horen we het schitterende openingsdeel van Haydns ‘Sonnenaufgangs’kwartet.

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in F op. 59 nr. 1 ‘Razoemovsky’

Quatuor Ebène

Joseph Haydn: openingsdeel uit Strijkkwartet in Bes gr. op. 76/4 ‘Sonnenaufgang’

Carmina Quartett

1. Joseph Haydn: Strijkkwartet in C gr. op. 76/3 ‘Kaiserquartett’
   Carmina Qt.
2. Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in Es gr. op. 74 ‘Harfenquartett’
   Tokyo Qt.

In ‘Lastige Leerling’, over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven, staan we stil bij het meest opvallende raakpunt tussen die twee: het strijkkwartet. We draaien een laat kwartet van Haydn, waarin hij een indruk uit Londen verwerkte. Het begin lijkt sprekend op het geluid van de Big Ben. Verder is het een grimmig kwartet met een zeer buitenissig ‘heksen’menuet. Daarna horen we Beethovens 2e ‘Razoemovski’ kwartet, met daarin een supervredig adagio dat het aardse gedoe ontstijgt en in het derde deel klinkt het verplichte traditionele Russische ‘Slava’ thema. Dat later ook gebruikt is in Moesorgski’s opera Boris Godoenov.

Joseph Haydn: Strijkkwartet in d kl. op. 76 nr. 2 ‘Kwinten’

Carmina Quartett

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in e kl. op 59 nr. 2

Quatuor Ebène

De programmaserie ‘Lastige Leerling’ gaat over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven.

Vorige keer draaiden we fragmenten uit twee strijkkwartetten van die twee, om aan te tonen dat Beethoven van Haydn veel meer heeft geleerd dan hij ooit heeft willen toegeven. Vandaag laten we die twee kwartetten in hun geheel horen. Allebei geschreven in opdracht van rijke aristocraten. Dat van Haydn was een opdracht van Graaf Erdödy. (zie portret). Dat van Beethoven werd betaald door Graaf Razoemovski, die zelfs eiste dat hij als tweede violist mocht meespelen tijdens de première in zijn net opgeleverde gigantische Weense paleis (zie foto).

Joseph Haydn: Strijkkwartet in G gr. op. 76/1

Quatuor Ebène

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in C gr.op. 59/3 ‘Razoemovski’

Vlach Quartet

Hij deed dat in een strijkkwartet dat hij opdroeg aan Haydn. Destijds letterlijk en figuurlijk ongehoord. D23-01-2023ie dissonanten inspireerden Haydn tot het verklanken van de chaos in zijn mega populaire oratorium ‘Die Schöpfung’. En daar nam Beethoven weer een voorbeeld aan in een strijkkwartet. 2 April 1800 organiseerde Beethoven zijn eerste eigen concert. Op het programma stonden naast eigen werken ook twee nummers uit ‘Die Schöpfung’. Succes verzekerd. We gaan dat concert reconstrueren.

Joseph Haydn: ‘Die Vorstellung des Chaos’ uit ‘Die Schöpfung’

Capella Augustina olv. Andreas Spering

Ludwig van Beethoven: deel 3 uit Septet in Es gr. op. 20

Wiener Kammerensemble

Joseph Haydn: Menuet uit Strijkkwartet in G gr. op. 76/1

Quatuor Ebène

Ludwig van Beethoven: Menuetto uit Symfonie nr. 1 in C gr. op. 21

Staatskapelle Dresden olv. Herbert Blomstedt

Joseph Haydn: nrs. 8 en 32 uit ‘Die Schöpfung’

Sunhae Im, sopraan

Hanno Müller-Brachmann, bas

Capella Augustina olv. Andreas Spering

Ludwig van Beethoven: 1e deel uit Strijkkwartet in C gr. op. 59/3 ‘Razoemovski’

Belcea Quartet

In de programmaserie ‘Lastige Leerling’ zijn we op zoek naar raakpunten tussen Haydn en Beethoven.

Tot nu toe speurden we naar Haydns invloed in Beethovens vroege werken. Maar ook in zijn baanbrekende voorlaatste pianosonate vinden we een thema dat hij – bewust of onbewust – heeft geleend uit een van Haydns allermooiste symfonieën, zijn 88e. Aanleiding om over die symfonie het een en ander te vertellen en een zeldzaam mooie uitvoering te draaien door Het Orkest van de 18e Eeuw onder Frans Brüggen. Daarna werpen we ons op Beethovens Pianosonate opus 110. Geweldige muziek die hier en daar nog steeds revolutionair klinkt en best wat toelichting kan gebruiken. De uitvoering is van Piotr Anderszewski.

Joseph Haydn: Symfonie nr. 88 in G gr.

Orkest van de 18e Eeuw olv. Frans Brüggen

Ludwig van Beethoven: arrangement van ‘Das liebe Kätzchen’ Hess 133

Elisabeth Breuer, sopraan

Bernadette Bartos, piano

Ludwig van Beethoven: Pianosonate nr. 30 in As gr. op. 110

Piotr Anderszewski, piano

In ‘Lastige Leerling’, over de raakpunten van Haydn en Beethoven, grijpen we weer terug naar de revolutionaire finale van Haydns Strijkkwartet op. 54/2.

Daarin zet hij de luisteraars op het verkeerde been door ze in plaats van een snel deel een plechtig langzaam stuk voor te schotelen met er middenin een kort presto stukje. De jonge Beethoven bestudeerde uitgebreid Haydns partituren en zag wel wat in deze truc. Hij paste hem toe in zijn heftige Pianosonate op. 13 ‘Pathétique’ en in zijn luchtige Strijkkwartet op. 18/2.

Joseph Haydn: Finale uit Strijkkwartet in C gr. op. 54/2

Dudok Kwartet

Ludwig van Beethoven: Pianosonate in c kl. op. 13 ‘Pathétique’

Richard Goode, piano

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in G gr. op. 18/2 ‘Komplimentier’

Belcea Quartet

Haydns kwartet op. 50/1 wordt uitgevoerd op vier oeroude Amati instrumenten, waarvan er twee ooit toebehoorden aan Mendelssohn en een aan Paganini (zie foto). In Beethovens op. 18/1 horen we dat hij had geleerd hoe dramatisch stiltes kunnen zijn. Hij dacht daarbij aan de laatste momenten van Romeo and Juliet.

Joseph Haydn: Strijkkwartet in B gr. op. 50/1

Tokyo String Quartet

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in F gr. op. 18/1

Belcea Quartet

Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet in Bes gr. op. 18 nr. 6

Belcea Quartet

Joseph Haydn: Strijkkwartet in C gr. op. 54 nr. 2

Dudok Kwartet

Joseph Haydn: finale uit Pianotrio in G gr. Hob. XV:25

Trio Wanderer

• Joseph Haydn: Missa in angustiis H XXII: 11 ‘Nelsonmesse’
  Olv. John Eliot Gardiner
• Ludwig van Beethoven: finale uit Strijkkwartet in Bes gr. op. 18 nr. 6
  Belcea Quartet
• Joseph Haydn: finale uit Strijkkwartet in C gr. op 54 nr. 2
  Dudok Kwartet

Beethoven hield wel van een uitdaging maar had totaal geen ervaring met religieuze muziek. En hij voelde zich geïntimideerd door de reeks onnavolgbaar mooie missen die Haydn in zijn nadagen voor het vorstenhuis componeerde. En ook Haydns opvolger Hummel had in dat opzicht zijn sporen al verdiend. Dus daar moest Beethoven allemaal tegenop boxen. De Mis in C kwam af, maar viel niet in de smaak bij de vorst. Tegenwoordig zijn veel mensen dat niet met hem eens.

Joseph Haydn: ‘Qui tollis’ uit ‘Gratias agimus tibi’ uit Harmoniemesse H. XXII:14

olv. John Eliot Gardiner

Joseph Haydn: ‘Agnus Dei’ uit Harmoniemesse H. XXII:14

olv. John Eliot Gardiner

Johann Nepomuk Hummel: ‘Et incarnatus est’,  uit de mis In Es gr, opus 80

olv. Richard Hickox

Ludwig van Beethoven: Mis in C op. 86

olv. John Eliot Gardiner

Haydn Hummel Beethoven

In deel XIX van Lastige Leerling, over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven, gaan we nog wat dieper in op ‘componisten die op elkaars schouders gaan staan’. En daarmee bedoelen we componisten die vernieuwende trucs van elkaar overnemen. Zo liet Mozart in een strijkkwintet de langzame inleiding tot het openingsdeel ineens een tweede keer terugkomen. Koren op de molen van Haydn die dit principe meteen toepaste in een van zijn Londense symfonieën. En Beethoven maakte daar op zijn beurt weer gebruik van in zijn ‘Pathétique’ sonate en een pianotrio.

Ludwig van Beethoven: Pianosonate nr. 8 in c kl. op. 13 ‘Pathétique’

Richard Goode, piano

Ludwig van Beethoven: Pianotrio in Es gr. op. 70 nr. 2

The Florestan Trio

Londen 1795. Haydn wordt toegejuicht bij de première van zijn ‘Drumroll’ Symfonie. Maar op datzelfde concert zou ook de onwaarschijnlijk populaire Italiaanse diva Brigida Banti zingen. Maar die is ziek. Twee maanden later is ze weer beter en zingt dan een dramatische concert aria die Haydn speciaal voor haar heeft geschreven. Volgens velen zijn beste aria. Dat vond Beethoven ook en hij componeerde een jaar later iets vergelijkbaars.

Joseph Haydn: Symfonie in Es gr. nr. 103 ‘Drumroll’

Koninklijk Concertgebouworkest

Colin Davis

Joseph Haydn: Scena di Berenice H XXIVa:10

Bernarda Fink, mezzo

Freiburger Barockorchester

René Jacobs

Ludwig van Beethoven: Concertaria ‘Ah!perfido’ op. 65

Susan Gritton, sopraan

London Chamber Orchestra

Christopher Warren-Green

Tussen Haydn en Beethoven boterde het lang niet altijd. Maar hun animositeit wordt door musicologen nogal eens opgeblazen. We denken nou eenmaal graag in kampen. Maar zo erg was het allemaal toch niet. Anders had Beethoven nooit van zijn leven zijn eerste drie pianosonates aan Haydn opgedragen. Opus 2 nr. 3 is romantisch, vernieuwend, orkestraal gedacht en technisch zo veeleisend dat het voor de meeste amateurs geen haalbare kaart is.
Beethoven was aanwezig bij de geboorte van een nieuw strijkkwartet van Haydn, op. 74 nr. 3, ‘Reiter’, bedoeld voor zijn tweede concertreis naar Londen. Waarschijnlijk vertolkte hij de altpartij tijdens het doorspelen. En hij heeft vooral tijdens het wonderbaarlijk mooie, langzame deel daarvan zijn oren goed de kost gegeven. Deze diepzinnige muziek fungeerde voor hem als voedingsbodem voor latere werken. Ook als lucratieve bewerking voor fortepiano doet dit stuk het erg goed.

Ludwig van Beethoven: Pianosonate in C gr. op.2/3

Richard Goode, piano

Joseph Haydn: Strijkkwartet in g kl. op. 74/3

Auryn Quartett

Joseph Haydn: arrangement van het largo assai uit Strijkkwartet op. 74/3

Bart van Oort, fortepiano

Als stagiair was Beethoven getuige van de geboorte van Haydns

99e Symfonie, waaruit we het wonderschone adagio horen. En Beethoven stond zo perplex van Haydns expertise dat hijzelf nog niet aan een symfonie durfde te beginnen. Maar hij verwerkte het verlangen om grootschaliger te denken in deze eerste pianosonates van bijna symfonische proporties. Hij recyclede daarin eigen materiaal.

Als liederencomponist is Beethoven vrijwel onbekend. We horen een opgewonden exemplaar over een man die voor het eerst verliefd is.

Ludwig van Beethoven: Pianosonate in f kl. op. 2/1

Richard Goode, piano

Ludwig van Beethoven: ‘Ein Selbstgespräch’, tekst J.W.L. Gleim, WoO 114

Hermann Prey, bariton

Leonard Hokanson, piano

Ludwig van Beethoven: Pianosonate in A gr. op 2/2

Richard Goode, piano

Joseph Haydn: Adagio uit Symfonie nr. 99 in Es gr.

Capella Coloniensis olv. Bruno Weil

Joseph Haydn: 1e deel uit Symfonie in G gr. nr. 81

Baseler Kammerorchester

Giovanni Antonini

Ludwig van Beethoven: Pianotrio in c kl. op. 1/3

Trio Wanderer

Joseph Haydn: 1e deel en finale uit Strijkkwartet in C gr. op. 74/1

Cuarteto Quiroga

Beethoven als stagiaire. Haydn neemt zijn leerling Beethoven mee naar het Esterházy Paleis in Eisenstadt, waar hij druk bezig is met het componeren en repeteren van symfonieën en strijkkwartetten voor zijn tweede muziekreis naar Londen. Beethoven geeft zijn ogen en oren goed de kost. Het plan was toen nog steeds dat Beethoven Haydn tijdens die tournee zou assisteren.

Joseph Haydn: finale uit Symfonie in Es gr. nr. 99

RCO

Colin Davis

Joseph Haydn: delen 1 en 2 uit Strijkkwartet in Bes gr. op. 71/1

Auryn Quartet

Joseph Haydn: delen 1 en 2 uit Symfonie in D gr. nr. 101 ‘De Klok’

RCO

Colin Davis

Joseph Haydn: Stuk voor een muzikale klok H XIX: 28

Joseph Haydn: Menuet uit Symfonie in D gr. nr. 101 ‘De Klok’

RCO

Colin Davis

Joseph Haydn: Trio uit Symfonie in D gr. nr. 101 ‘De Klok’

RCO

Colin Davis

Ludwig van Beethoven: fragment uit Symfonie nr. 6 in F gr. op. 68 ‘Pastorale’

Staatskapelle Dresden

Herbert Blomstedt

Joseph Haydn: Finale uit Symfonie in D gr. nr. 101 ‘De Klok’

RCO

Colin Davis

Joseph Haydn: Allegro voor een muzikale klok H XIX:28

In ‘Lastige Leerling XIII’ doen we uit de doeken hoe diepgaand Beethoven werd beïnvloed door zijn grote voorbeeld Mozart. Die op zijn beurt weer heel veel van zijn vriend Haydn had geleerd. Zo proberen we een rechtstreekse ontwikkelingslijn bloot te leggen met betrekking tot het veeleisende genre strijkkwartet.

Wolfgang Amadeus Mozart: Andante uit Strijkkwartet in A gr. KV 464

Leipziger Streichquartett

Wolfgang Amadeus Mozart: finale uit Strijkkwartet in A gr. KV 464

Leipziger Streichquartett

Ludwig van Beethoven: andante uit Strijkkwartet in A gr. op. 18/5

Belcea Quartet

Ludwig van Beethoven: finale uit Strijkkwartet in A gr. op. 18/5

Belcea Quartet

Carl Ditters von Dittersdorf: menuet uit Strijkkwartet nr 1 in D gr.

menuet uit Strijkkwartet nr. 4  in C gr.

Franz Schubert Quartett

Haydn geeft hem een paar keer per week les, laat hem oefenen in het schrijven van fuga’s en raadt hem aan om partituren van Mozart en hemzelf noot voor noot over te schrijven om de kunst af te kijken. Tijdens Beethovens eerste Weense jaren baart hij vooral opzien als fantastisch pianist en improvisator. Veel mensen weten nog niet dat hij ook componeert. Hij vindt onderdak in het paleis van Prins Karl von Lichnowsky, die hem koestert als de opvolger van Mozart. En die met Beethoven kan geuren.

1. Ludwig van Beethoven: Pianotrio in Es gr. op. 1 nr. 1
   Beaux Arts Trio
2. Ludwig van Beethoven: drie variaties uit WoO 68 en drie uit WoO 72. John Ogdon, piano
3. Johann Joseph Fux: Fragment uit vierstemmige fuga
4. Joseph Haydn: Langzame deel uit Strijkkwartet in Es gr, op. 20 nr. 1. Dudok Kwartet
5. Joseph Haydn: Finale uit Strijkkwartet in A gr. op. 20 nr. 6. Dudok Kwartet
6. Ludwig van Beethoven: variatie uit WoO 68. John Ogdon, piano

Vanuit Londen terugreizend naar Wenen had Haydn koffers vol nieuwe muziek. Daaronder ook gerecyclede partituren die hij had geschreven voor de lira organizzata, een combinatie van een draailier en een orgeltje. Hij gebruikte die muziek ook om het oorlogszuchtige Engelse publiek op te hitsen in zijn ‘Militaire’ Symfonie. Verder ontmoette hij Beethoven in Bad Godesberg en beloofde hem van alles.

• Joseph Haydn: finale uit Notturno in C gr. H II:32
  Consortium Classicum
  Dieter Klöcker
• Joseph Haydn: finale uit Notturno in C gr. H II:29
  Wiener Konzertverein
• Joseph Haydn: Adagio uit Notturno in G gr. H II:27
  Matthias Leubner, Thieryy Nouat, lira organizzata
  Ensemble Baroque de Limoges
  Quatuor Mosaïques olv. Christophe Coin
• Joseph Haydn: Romanze uit Concert voor lira organizzata in G gr. H VIIh:3
  Hugo Ruf, lira. Susanne Lautenbacher en Ruth Nielen, viool. Franz Beyer en Heinz Berndt, altviool. Oswald Uhl, cello. Johannes Koch, viola da gamba. Wolfgang Hoffmann en Helmuth Irmscher, hoorn
• Prelude
  The Miltary Band of the old Turkish Army
• Wolfgang Amadeus Mozart: Ouverture tot Die Entführung aus dem Serail KV 384
  Scottish Chamber Orchestra
  Sir Charles Mackerras
• Joseph Haydn: Allegretto uit Symfonie in G gr. H I:100 ‘Militaire’
  Royal Concertgebouw Orchestra
  Sir Colin Davis
• Ludwig van Beethoven: uit Trauercantate WoO 87, aria ‘Da kam Joseph, mit Gottes Stärke’
  En uit de Kantate auf die Erhebung Leopold II WoO 88 Terzetto: ‘Ihr, die Joseph ihren Vater nannten’
  Chorus Cathedralis Aboensis
  Turku Philharmonic Orchestra
  Leif Segerstam
• Ludwig van Beethoven: ‘Das Blümchen Wunderhold’ op. 52/8
  Hermann Prey, bariton. Leonard Hokanson, piano

Vandaag horen we een greep daaruit. In Londen moest Haydn opboksen tegen zijn oud-leerling Ignaz Pleyel, die beroemd was in heel Europa. Om publiek – en orkestleden – aan zich te binden stopte Haydn zijn muziek vol met nog nooit vertoonde verrassingseffecten. Hij won van Pleyel op punten.

Joseph Haydn: andante uit Symfonie in G gr. nr 94 ‘Surprise’

RCO

Colin Davis

Joseph Haydn: Symfonie in C gr. nr 97

Capella Coloniensis

Bruno Weil

Ignaz Pleyel: finale uit Symfonie concertante in F gr. B 113

Radio-Sinfonieorchester Stuttgart des SWR

Johannes Moesus

Joseph Haydn: finale uit Symfonie concertante in Bes gr.

Austro-Hungarian Haydn Orchestra

Adam Fischer

We horen zijn allereerste strijktrio, waarin hij compositorische trucs toepast die later kenmerkend zouden worden. En we sluiten af met Variaties op een aria uit Mozarts opera ‘Le Nozze di Figaro’, die hij cadeau gaf aan zijn vriendin Eleonore von Breuning, als dank voor een sjaal van hazenharen die zij voor hem maakte.

1. Ludwig van Beethoven: 1e deel uit Strijktrio in Es gr. op. 3

Trio Italiano d’Archi

2. Ludwig van Beethoven: Pianotrio in Es gr. Hess 47

The Beethoven Project Trio

3. Ludwig van Beethoven: delen 2, 3, 4, 5 en 6 uit Strijktrio in Es gr. op. 3

Trio Italiano d’Archi

4. Ludwig van Beethoven: Variaties op ‘Se vuol ballare’ uit Mozarts opera ‘Le Nozze di Figaro’, WoO 40

James Ehnes, viool

Andrew Armstrong, piano

Op zijn 20^e wordt Beethoven voor het eerst – maar zeker niet voor het laatst – verliefd op een pianoleerlinge, Eleonore von Breuning (zie portret). Zij beantwoordt zijn liefde maar als het al te serieus wordt krijgt Beethoven het Spaans benauwd en poeiert haar af. Waar hij later spijt van krijgt. Vriendschap resteert gelukkig. Voor Eleonore schrijft hij een aantal composities, ook voor een nu lang vergeten instrument: de Orphica (zie foto). Rond die tijd schrijft hij ook een cantate.

1.Ludwig van Beethoven: Twee stukken voor piano WoO 51

Jenö Jandó, piano

2.Ludwig van Beethoven: Rondo in G gr. voor viool en piano WoO 41

James Ehnes, viool

Andrew Armstrong, piano

3.Ludwig van Beethoven: 13 variaties op ‘Es war einmal ein alter Mann’ uit Dittersdorfs opera Das rothe Käppchen. WoO 66

John Ogdon, piano

4.Ludwig van Beethoven: Pianotrio nr. 10 in Es gr. op. 44

Beaux Arts Trio

5.Ludwig van Beethoven: delen 1 en 2 uit Kantate auf die Erhebung Leopold II zur Kaiserwürde WoO 88

olv. Leif Segerstam

In deel VII gaan we dieper in op een van Beethoven’s weldoeners en sponsors, Graaf Waldstein, die een cruciale rol heeft gespeeld in Beethoven’s carrière. Want door hem kon Beethoven uiteindelijk in Wenen bij Haydn gaan studeren. Maar ook al in Bonn deed hij veel voor hem en stopte hem soms geld toe. Niet zo gek dat Beethoven zo nu en dan wat terugdeed en composities aan hem opdroeg.

1.Ludwig van Beethoven: delen 6 en 7 uit Musik zu einem Ritterballett WoO 1

Staatskapelle Berlin

Günther Herbig

2.Ludwig van Beethoven: Acht Variationen über ein Thema des Grafen von Waldstein WoO 67

Arthur en Lucas Jussen, piano vierhandig

3.Ludwig van Beethoven: 1e deel uit Pianosonate nr. 21 in C gr. op. 53, ‘Waldstein’

Richard Goode, piano

4.Ludwig van Beethoven: Andante in F gr., Andante favori WoO 57

Alexander Gadjiev, piano

5.Ludwig van Beethoven: delen 2 en 3 uit Pianosonate nr. 21 in C gr. op. 53, ‘Waldstein’

Richard Goode, piano

6.Ludwig van Beethoven: nr. 6 uit cyclus ‘An die ferne Geliebte op. 98’

Hermann Prey, bariton

Leonard Hokanson, piano

1.Joseph Haydn: uit Missa Cellensis in C gr H XXII:5: Qui Tollis

Lydia Teuscher, sopraan

Marianne Beate Kielland, alt

Anima Eterna olv. Jos van Immerzeel

2.Joseph Haydn: uit Missa Cellensis in C gr. Hob. XXII:8 Kyrie, Gloria, Credo en Sanctus

Susan Gritton, sopraan

Louise Winter, mezzo

Mark Padmore, tenor

Stephen Varcoe, Bas

Collegium Musicum 90 olv. Richard Hickox

3.Ludwig van Beethoven: Pianotrio in Es gr., WoO 38

Beaux Arts Trio

4.Ludwig van Beethoven: Twee preludes op. 39

Jenó Jandó, piano

Ludwig van Beethoven: Variaties in D gr. op Righini’s aria ‘Venni amore’ WoO 65

John Ogdon, piano

Ludwig van Beethoven: Octet in Es gr, op.103

The Albion Ensemble

Ludwig van Beethoven: ‘Schilderung eines Mädchens’ WoO 107

‘Trinklied’ WoO 109

Hermann Prey, bariton

Heinrich-Schütz-Kreis Berlin olv. Wolfgang Matkowitz(WoO 109)

Leonard Hokanson, piano

Vijftien jaar jong schreef Beethoven drie pianokwartetten, waarin hij uitgebreid leunde op Mozart. Vandaag in ‘Lastige Leerling’ horen we het soms opwindend virtuoze derde. Beethoven liet die pianokwartetten nooit uitgeven, maar recyclede later wel gedeelten. We horen waarin die passages terechtkwamen. Beethovens werkgever stuurde hem naar Wenen om les te krijgen van Mozart. Les heeft hij nooit gekregen maar ze hebben elkaar wel ontmoet. Beethoven was altist in het hoforkest in Bonn. Hij was goed bevriend met een collega en leeftijdsgenoot, violist/fluitist Anton Reicha (zie portret). Samen genoten ze intens van Mozarts muziek. En we sluiten af met een rouwcantate die Beethoven mocht schrijven.

Ludwig van Beethoven: Pianokwartet in C, WoO 36/3

Martha Argerich, piano

Renaud Capuçon, viool

Lyda Chen, altviool

Gautier Capuçon, cello

Wolfgang Amadeus Mozart: 2e deel uit Sonate voor piano en viool in C gr, KV 296

Bruno Canino, piano

Salvatore Accardo, viool

Wolfgang Amadeus Mozart: aria ‘Tutte nel cor vi sento’(Elettra) uit 1^e acte Idomeneo

Hillevi Martinpelto, sopraan

The Monteverdi Choir

The English Baroque Soloists

John Eliot Gardiner

Antonín Rejcha: Salvum fac populum tuum uit ‘Te Deum’

Kühn Mixed Chorus

Prague Symphony Orchestra

Václav Smetáček

Ludwig van Beethoven: openingskoor uit Kantate auf den Tod Kaiser Joseph II, WoO 87

Chorus Cathedralis Aboensis

Turku Philharmonic Orchestra

Leif Segerstam

Als 16-jarige altviolist speelde Beethoven mee bij de Duitse première van Haydn’s ‘Sieben letzte Worte’. Hij begon toen al naam te maken in Bonn, vooral als een waanzinnig virtuoze pianist. Maar hij componeerde ook. We horen een jeugdig pianokwartet en de vioolsonate van Mozart die hij als voorbeeld gebruikte. En nog een ontroerend lied dat Schubert op zijn beurt weer baseerde op die sonate van Mozart. Componisten die op elkaars schouders gaan staan.

Johann Sebastian Bach: Prelude in cis groot, BWV 848 uit WTC

Glenn Gould, piano

Ludwig van Beethoven: Pianokwartet nr. 1 in Es gr. WoO 36

Van Swieten Society

Wolfgang Amadeus Mozart: Sonate voor piano en viool in G gr. KV 379

Cédric Tiberghien, piano

Alina Ibragimova, viool

Franz Schubert: Im Frühling D 882

Ian Bostridge, tenor

Julius Drake, piano

Beethoven

Mozart

Beethoven speelde als 16-jarige altist mee bij de première in Bonn van Haydns religieuze tophit Die Sieben letzten Worte. Een sterke compositie waar Haydn maximaal gebruik van heeft gemaakt. Vandaag in ‘Lastige Leerling’ de oratoriumversie. Verder aandacht voor composities van de piepjonge Beethoven, die op zijn 13^e al fulltime hofmusicus was.

Joseph Haydn: drie delen uit Die Sieben letzten Worte des Erlösers am Kreuze

H XX/2
olv. Nikolaus Harnoncourt

Ludwig van Beethoven: Fuga voor orgel WoO 31

Hans-Ola Ericsson, orgel

Ludwig van Beethoven: Dressler Variationen WoO 63

Cyprien Katsaris, piano

Ludwig van Beethoven: Rondo in C WoO 48

+ Rondo in A WoO 49

Jenö Jandó, piano

Ludwig van Beethoven: Kurfürstensonate nr. 3 in D gr. WoO 47 nr. 3

Jenö Jandó, piano

Zo speelde Beethoven als 16-jarige altist mee tijdens de première van Haydns Sieben letzten Worte. Een ijzersterke religieuze tophit die alle bewerkingen overleeft.

1. Joseph Haydn: deel uit Stabat Mater H XXbis

The English Concert & Choir olv. Trevor Pinnock

2. Joseph Haydn: delen uit Die Sieben letzten Worte H XX:1a

Orkest van de 18^e Eeuw olv. Frans Brüggen

3. Joseph Haydn: delen uit Die Sieben letzten Worte H XX:1b

Cuarteto Casals

4. Joseph Haydn: deel uit Die Sieben letzten Worte H XX:1c

Bart van Oort, fortepiano