Een os op het dak 90: De os in tijden van oorlog # 54. Een introductie
van eigentijdse muziek in gewonemensentaal. Met werken van:
Hanna Havrylets [foto], Calliope Tsoupaki & Armande de Polignac.
Aflevering negentig van Een os op het dak van Thea Derks, geïnspireerd op haar boek Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht.
De situatie voor de Oekraïners wordt er bepaald niet rooskleuriger op, nu Trump nóg openlijker flirt met Poetin en zelfs een oliedeal met hem gesloten heeft. Dat zijn maatje Elon Musk steeds weer zijn Starlinkservices onderbreekt of vertraagt, is het zoveelste mes in de rug van Zelensky. En Europa blijft maar treuzelen, het geplaagde volk staat er grotendeels alleen voor.
Daarom opent de Os ook vandaag weer met muziek van Oekraïense bodem, ditmaal met het orkestwerk Signs van Hanna Havrylets (1958-2022). Zij werd geboren in een plaatsje in het zuidoosten van Oekraïne en studeerde compositie aan de conservatoria van Lviv en Kiyv.
Zij stierf drie dagen na de Russische invasie vanwege een gescheurd aneurysma – ze kon vanwege de aanval niet op tijd medische hulp krijgen. In 2025 speelde het Nationaal Philharmonisch Orkest van Oekraïne haar stuk Signs, waarover helaas geen informatie te vinden is.
Ondanks alle ellende in de wereld blijven er aan de lopende band cd’s verschijnen. Vorige week draaiden we al een stuk van het album They Have Waited Long Enough van het Ragazze Quartet. Hierop staan vijf composities over evenzoveel beroemde vrouwen uit de (al dan niet mythologische) geschiedenis. Bedenker van het project Tamar Brüggeman vond dat zij te lang vanuit een mannelijke blik werden bekeken en daardoor niet zelf aan het woord kwamen. Zij vroeg vrouwelijke dichters en componisten hun die stem alsnog terug te geven.
Calliope Tsoupaki koos voor Penelope, de vrouw van Odysseus die zich jarenlang potentiële vrijers van het lijf hield door een kleed te weven en dat ’s nachts weer uit te rafelen. Vanwege de gelijkenis met een weefgetouw koos Tsoupaki voor een qanun, een Arabisch hakkebord met driekorige metalen snaren, bespeeld met een plectrum. Met zijn diepe gonzende bassen en hemels tinkelende discant symboliseert het instrument de gelaagdheid en kracht van Penelope.
Ook nieuw is de cd Armande de Polignac, Piano Works van de Franse pianist Bruno Belthoise. De Polignac leefde van 1876 tot 1962 en maakte begin twintigste eeuw furore, maar raakte daarna wat in de vergetelheid. Ze kreeg een gedegen opleiding en componeerde in alle genres – in 1903 was de competitie on de prestigieuze Prix de Rome eindelijk ook opengesteld voor vrouwelijke componisten.
Ze studeerde aanvankelijk in Londen, maar keerde op haar zeventiende terug naar Parijs, waar ze onder andere compositie studeerde bij Gabriel Fauré en directie bij Vincent d’Indy aan de Schola Cantorum. In het orkest van de Schola speelde ze altviool en ze leerde ook blaasinstrumenten bespelen om deze als componist te leren begrijpen. Ze was bovendien een uitstekende pianist. De vurige ritmiek in haar cyclus Echappées (1909)verraadt haar liefde voor Russische muziek.
Tip: de 1e druk van Een os op het dak is in de boekhandel uitverkocht, maar via boekenbestellen.nl ontvangt u een exemplaar van de 2e druk.
1. Hanna Havrylets. Signs.
Nationaal Symfonie Orkest van Oekraïne olv Natalia Stets.
Live opname van 25 april 2025, Kyiv.
2. Calliope Tsoupaki. Penelope.
Ragazze Quartet. Katharine Dain, sopraan.
Osama Abdulrasol, qanun.
3. Armande de Polignac. Echappées.
Bruno Belthoise, piano.
Samenstelling, techniek en presentatie: Thea Derks
