November Music 2015 – Sugawara | Lachenmann
5 november 2015, Muziekcentrum de Toonzaal s-Hertogenbosch
Radicaal, maar ook voor kinderen toegankelijk.
Helmut Lachenmann (*1935) is een buitenbeentje in de muziek van nu. Waar de meeste componisten vanaf de jaren zeventig gas terug namen en weer toegankelijker gingen componeren, raakte hij bekend met werk dat de na-oorlogse avant-garde in radicaliteit nog verre overtrof. Weliswaar is hij, met een beetje goede wil, te verbinden met de neo-expressionistische school rond Wolfgang Rihm – in die zin dat hij een romantische expressie met moderne middelen wil bereiken – maar de ijzingwekkende drang waarmee Lachenmann steeds maar weer wil breken met de conventie zet hem daar toch ver vandaan.
Een constante in Lachenmanns oeuvre is het op zijn kop zetten van muzikale instructies. Musici moeten bij wijze van spreken alles fout doen wat ze in de loop van hun studie geleerd hebben. In Serynade wordt er volop gebruik gemaakt van “extended”-technieken. De pianist moet virtuoos gebruik maken van zijn pedaal, en regelmatig in de snaren plukken. Ook ‘gewoon’ op het toetsenbord vraagt hij extreme dingen – extreem complex vooral.
Kun je met zulke ingewikkelde en negatieve muziek nog wel nieuwelingen trekken? Is Lachenmanns radicale klank- en gedachtewereld niet enkel voor ingewijden die alles al gezien en gehoord hebben? Misschien heeft de componist zich dat zelf ook weleens afgevraagd. Om dat probleem het hoofd te bieden heeft hij in elk geval muziek voor kinderen geschreven. We weten niet of wij met Wiegenmusik onze baby’s in slaap zouden sussen, en ook niet of Kinderspiel een goed hedendaags alternatief is voor Für Elise en andere pianoles-klassiekers, maar één ding is zeker: Lachenmann komt hier veel dichter bij onze belevingswereld dan we van hem gewend zijn. Deze stukken zijn al zo gemakkelijk dat de componist ze zelf durft uit te voeren, terwijl hij Serynade toch echt aan een professional overlaat!
Naast Lachenmann draaien we ook muziek van de Vlaamse componist Frederik Neyrinck (*1985). Een halve eeuw jonger en misschien niet zo radicaal, maar wel behept met de traditionele avant-gardementaliteit: als je wilt ontspannen bij een concert, ga je maar naar André Rieu! De Duitse titels van zijn stukken verraden waar zijn affiniteiten liggen.
