Een os op het dak 89: De os in tijden van oorlog # 53.
Een introductie van eigentijdse muziek in gewonemensentaal.
Werken van Stefania Turkevych [foto], Aida Shirazi, Unsuk Chin & Piet Kee.
Aflevering negenentachtig van Een os op het dak van Thea Derks, geïnspireerd op haar boek Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht.
Zoals Stalin in de jaren 1930 de Oekraïners doelbewust uithongerde tijdens de beruchte Holomodor, tracht ook Poetin nu zijn territoriumdrift te bevredigen door de 2000 resterende bewoners van Olesjky elke mogelijke voedselbevoorrading te onthouden. Zelfs in de ziekenhuizen is geen eten meer;mensen eten gras en huisdieren om nog enigszins te overleven. – En opnieuw kijkt de internationale gemeenschap werkeloos toe.
Daarom opent de Os ook vandaag met muziek van Oekraïense bodem en wel van Stefania Turkevich (1898-1977). Zij is geen onbekende in dit programma: in aflevering 55 klonk haar Eerste Symfonie en in aflevering 65 kon u vier van haar liederen voor basbariton en piano beluisteren.
Recent verscheen een geheel aan haar kamermuziek gewijde cd van het pianotrio Immersion Vienna, met onder andere haar Pianokwintet uit 1960. Vooral in het dissonante eerste deel is goed te horen dat ze studeerde bij modernisten als Franz Schreker en Arnold Schönberg.
Nog verser van de pers is de cd They Have Waited Long Enough van het Ragazze Quartet, met vijf composities over evenzoveel beroemde vrouwen uit de (al dan niet mythologische) geschiedenis. Volgens Tamar Brüggeman, organisator van het festival Wonderfeel, werden zij te lang vanuit een mannelijke blik bekeken en kwamen ze daardoor niet zelf aan het woord. Zij vroeg vrouwelijke dichters en componisten hun die stem alsnog terug te geven.
De Iraans-Amerikaanse Aida Shirazi nam Kassia als onderwerp in My Words Are as Swallows. Deze dichter en componist leefde in de negende eeuw en werd als bruid aangeboden aan Keizer Theophilus. Die zou haar gezegd hebben dat ‘vrouwen het kwaad in de wereld brengen’, waarop zij gevat antwoordde dat vrouwen ‘ook het beste in de wereld brengen’. Volgens de overlevering wees Theophilus haar hierom af, maar de Turkse dichteres Ece Temelkuran (Edzje Temelkurán) draait de zaken om: Kassia wijst zelf de vorst af omdat ze vreest dat hij al haar ‘ongeboren poëzie’ zal vernietigen.
Eerder dit jaar verscheen ook het album East Meets West van de violiste Anne Sophie Mutter, die hiermee haar vijftigjarige podiumjubileum gedenkt met speciaal voor haar gecomponeerde werken. Afgelopen juli hoorde u hiervan al Likoo van Aftab Darvishi, vandaag klinkt Gran Cadenza voor twee violen van Unsuk Chin.
Chin reflecteert hiermee op de Europese traditie van de oorverblindende cadens waarmee uitvoerders in een soloconcert hun virtuositeit etaleren. In plaats van een spetterend solostuk schreef Chin juist voor twee violen die met elkaar in dialoog gaan, waarbij zij soms in een dispuut belanden.
Het onvolprezen label Attacca blijft onvermoeibaar muziek van Nederlandse bodem promoten. Zo verscheen onlangs het dubbelalbum Pipes And Bells, een hommage aan de organist/componist Piet Kee, die in augustus honderd jaar zou zijn geworden. Hiervan het stuk Magic Pipes for Panpipes and Organ, dat hij in 2013 componeerde uit een behoefte ‘de unieke klank van de panfluit te laten horen in een intens samenspel met het orgel’.
Tip: de 1e druk van Een os op het dak is in de boekhandel uitverkocht, maar via boekenbestellen.nl ontvangt u een exemplaar van de 2e druk.
1. Stefania Turkevych. Pianokwintet.
Immersio Vienna. Cornelia Löscher, viool. Marc Sabbah, altviool.
2. Aida Shirazi. My Words Are Swallows.
Katharine Dain, sopraan. Ragazze Quartet.
Elif Canfezâ Gündüz, kemenche [foto onder].
3. Unsuk Chin. Gran Cadenza.
Anne Sophie Mutter & Nancy Zhou, viool.
4. Piet Kee. Magic Pipes for Panpipes and Organ.
Matthijs Koene, panfluit. Anton Pauw, orgel.
Samenstelling, techniek en presentatie: Thea Derks.
