Missa Etcetera

Gedurende de 17e eeuw was Salzburg een van de muzikale centra van de Duitstalige wereld en van heel Europa. De stad profiteerde van de zoutmijnen, die de prins-bisschop enorme rijkdom opleverden. Dat opende de mogelijkheid enkele van de beste musici en componisten aan te trekken voor de kathedraal en het hof van de prins-bisschop. In de tweede helft van de 17e eeuw waren dit Andreas Hofer, Heinrich Ignaz Franz Biber en Georg Muffat. Salzburg stond in die tijd onder het bewind van Max Gandolf von Kuenburg. Muffat werd in 1678 benoemd tot hoforganist, Biber trad in 1670 in dienst van het hof en werd in 1684 benoemd tot kapelmeester. In die functie volgde hij Andreas Hofer op.

Hofer is de minst bekende van deze drie. Hij werd geboren als zoon van een gerechtelijk procureur in Reichenhall, aan de Beierse kant van de grens. Tijdens zijn jeugd verhuisde het gezin naar Salzburg. Daar ontving Hofer waarschijnlijk zijn eerste muzikale opleiding; zijn leraar was mogelijk de toenmalige kapelmeester Abraham Megerle (1607-1680) of de organist van de kathedraal, Marzellus Isslinger (1617-1672). Hofer studeerde theologie en werd in 1653 tot priester gewijd. Zijn eerste muzikale functie was die van organist in het benedictijnenklooster van St. Lambrecht bij Murnau in Stiermarken. In 1654 werd hij benoemd tot vice-kapelmeester aan het hof in Salzburg en in 1679 werd hij bevorderd tot kapelmeester.

De rijkdom en pracht van Salzburg en de kathedraal suggereren dat alle muziek die voor de kathedraal werd geschreven en uitgevoerd, bedoeld was voor grote bezettingen. Dergelijke muziek werd inderdaad uitgevoerd. In 1682 werd bijvoorbeeld de beroemde Missa Salisburgensis voor 53 stemmen van Biber uitgevoerd ter gelegenheid van het 1100-jarig bestaan ​​van het bisdom. Biber maakte bij het componeren van dit werk gebruik van de vier koorgalerijen in de kathedraal. Het was Hofers voorganger Megerle die ze als eerste voor zijn composities gebruikte. Grootschalige werken werden echter alleen bij speciale gelegenheden uitgevoerd. Net als in de San Marco in Venetië in de 16e en vroege 17e eeuw, was de dagelijkse liturgische praktijk veel bescheidener. Dit verklaart waarom een ​​aanzienlijk deel van Hofers bewaard gebleven oeuvre bestaat uit stukken voor solostemmen, een klein instrumentaal ensemble – meestal twee violen – en basso continuo. Als voorbeeld horen we de Missa Valete.

Biber is tegenwoordig vooral bekend als componist van instrumentale muziek, zoals de zogenaamde Rosenkranzsonaten. Als kapelmeester in Salzburg componeerde hij ook sacrale muziek. Ook in zijn oeuvre vinden we naast grootschalige werken muziek voor bescheidenere bezettingen, zoals de twee psalmen die we gaan horen. Ze stammen uit een bundel met vooral muziek voor de Vespers voor vier stemmen, twee violen, twee altviolen en basso continuo, waaraan naar behoefte een vierstemmige capella en trombones kunnen worden toegevoegd. Als slot horen we dan een grootschalig werk, de Vesperae in C voor 32 stemmen. De zangstemmen zijn ingedeeld in twee koren; de overige stemmen worden door instrumenten gespeeld, daaronder een vijfstemmig blazersensemble.

Andreas Hofer (1628/29)
1. Missa Valete
Capella Spirensis, L’arpa festante olv. Markus Melchiori
(cd: “Psalmen für den Salzburger Dom” – Christophorus CHR 77461, 2022)

Heinrich Ignaz Franz Biber (1644-1704)
2. In exitu Israel
3. Memento, Domine
Concerto Stella Matutina olv. Johannes Hämmerle
(cd: “Biber & Biber” – fra bernardo FB 1710593, 2017)

4. Vesperae a 32 in C
(Sonata; Dixit Dominus (C 11); Magnificat (C 12))
Sankt Florianer Sängerknaben; Markus Forster, altus. Markus Miesenberger, Markus Stumpner, tenor. Alexandre Baldo, Gerd Kenda, bas. Schwanthaler Trompetenconsort, Ars Antiqua Austria, Salzburger Lautenconsort olv. Gunar Letzbor
(cd: “Vesperae a 32” – Accent 24419, 2026)

aanvulling:
Pater Ignatius (17e eeuw)
5. Aufzug a 2 clarini, 2 trombe & timpani
Schwanthaler Trompetenconsort
(cd: zie 4)

Afbeelding: kathedraal van Salzburg (Leochen66 / Dreamstime)