Zwerven door de Klassieke Periode

Het pianotrio was één van de populairste genres kamermuziek vanaf het midden van de achttiende eeuw. Het had zijn oorsprong in de barokke triosonate. Daarin speelden twee melodieinstrumenten met begeleiding van een basso continuo, waarin het klavecimbel vaak de hoofdrol had. Al in de late barok gaven componisten soms het klavecimbel een obligate partij in kamermuziek. Denk hier aan een aantal sonates van Johann Sebastian Bach. Deze ontwikkeling zette zich in de tweede helft van de achttiende eeuw voort. Componisten gingen trio’s schrijven waarin het klavier een hoofdrol speelde. Dat was tot het eind van de achttiende eeuw het klavecimbel of de fortepiano. De titelpagina’s van zulke trio’s vermelden vaak beide instrumenten als alternatieven. In pianotrio’s kon het toetsinstrument met verschillende andere instrumenten gecombineerd worden. Favoriet waren viool en cello, maar ook traverso en cello was een gebruikelijke combinatie. In dit programma klinken drie trio’s voor pianoforte, viool en cello.

Het eerste werk is van de hand van Ignaz Joseph Pleyel. Hij is vooral bekend geworden als uitgever van muziek en als bouwer van piano’s. Maar ook als componist was hij actief. Hij heeft een omvangrijk oeuvre nagelaten, waaronder bijna vijftig pianotrio’s. In een aantal daarvan kan de vioolpartij ook op de traverso gespeeld worden. Het trio dat we als eerste gaan horen is er één van drie, die in 1790 werden gepubliceerd. Elk trio wordt als ‘sonate’ betiteld en de klavierpartij noemt klavecimbel en pianoforte als alternatieven.

Johann Nepomuk Hummel was een leerling van Mozart. Hij reisde door Europa als pianovirtuoos. Aan het eind van zijn leven begon zijn ster te dalen. Hij bleef een klassiek componist, terwijl de romantiek intussen heel Europa veroverd had. Ook zijn stijl van pianospelen werd als verouderd beschouwd. In zijn muziek komt Mozart vaak om de hoek kijken. In zijn Pianotrio nr. 2 is dat het geval in het laatste deel, een rondo alla turca.

De derde componist is in de eerste plaats als auteur bekend. Ernst Theodor Amadeus Hoffmann kennen de meeste mensen slechts met zijn initialen: ETA Hoffmann. Als componist komt hij zelden in beeld. Zelf sloeg hij zijn composities hoog aan. Zijn opera Udine is zijn bekendste werk en er wordt vaak een link gelegd tussen deze opera en Webers Euryanthe alsmede Wagners Lohengrin. Het pianotrio dat we in dit programma horen, dateert uit 1809. Het werd nooit uitgegeven, vooral omdat de uitgever, Breitkopf & Härtel, het veel te moeilijk vond voor amateurs.

Ignaz Joseph Pleyel (1757-1831)
1. Sonate voor klavecimbel of pianoforte, viool en cello in G (Ben 438)
IPG Pleyel Klaviertrio:
Vavara Manukyan, fortepiano; Cornelia Löscher, viool; Arne Kircher, cello
(cd: “Hidden Gems, Vol. 3 – Klaviertrios Ben 437 – 438 – 439” – Ars Produktion ARS 38 203, 2016)

Johann Nepomuk Hummel (1778-1837)
2. Trio voor pianoforte, viool en cello nr 2 in F, op. 22
Voces Intimae:
Riccardo Cecchetti, fortepiano; Luigi de Filippi, viool; Sandro Meo, cello)
(cd: “Piano trios vol. 1” – Warner Classics 2564 62595-2, 2005)

Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (1776-1822)
3. Trio voor pianoforte, viool en cello in E (AV 52)
Trio Margaux:
Beni Araki, fortepiano; Kathrin Tröger, viool; Martin Seemann, cello
(cd: “Chamber Music” – Profil PH07063, 2008)

aanvulling:
Ernst Theodor Amadeus Hoffmann
4. Uit Sonate voor pianoforte in f (AV 27): allegro
Beni Araki, fortepiano
(cd: zie 3)

Afbeelding: Ignaz Joseph Pleyel (Wikipedia)