De Klankbron
vr 25 sep 2015 21:00 uur
Aflevering 5. De Klankbron gaat om de materie, de beweging en de trilling waaruit muziek ontstaat. Vanavond het enkele, dubbele en vrij riet. • Pii riet • Het enkele, dubbele en vrij riet. Een uitzending gewijd aan het mondgrote mechaniek dat klank geeft aan muziekinstrumenten als klarinetten, saxofoons, doedelzakken, schalmeien, hobo's, mondorgels en daarvan afgeleide instrumenten als mondharmonica's, accordeons en het harmonium. Dit mechaniek bestaat in drie verschillende vormen als een enkel riet bij de klarinet, een dubbel riet bij de schalmei en een vrij riet bij het mondorgel. Bij een enkel riet is een dun, plat stukje hout of soortgelijk materiaal op een mondstuk vastgebonden of vastgeklemd en als je lucht perst tussen het mondstuk en dat nietig stukje materiaal gaat dat trillen. Een dubbelriet bestaat uit een mondstuk van twee of meer samengebonden stukjes riet of opgevouwen bladeren die gaan trillen als je er lucht tussenin perst en het vrije riet is een plat stukje bamboe of metaal waarin een lange smalle strook van het materiaal aan 3 kanten is losgesneden en wel zo dat die lamel vrij naar boven en beneden kan bewegen en dus zowel bij inademen als bij uitademen geluid kan produceren. Gemeenschappelijk bij al die rietinstrumenten is dat het mogelijk is om er een continue stroom van geluid mee te produceren en dat hun klanken relatief luid zijn; een van de redenen waarom doedelzakken, schalmeien en hobo's nogal eens gebruikt worden om processies, bokswedstrijden en marcherende soldaten te begeleiden. Het bijzondere aan het vrije riet is dat het een Zuid-Oost Aziatische uitvinding is die pas in de 19de eeuw in Europa bekend raakte en van daaruit als de klankbasis van industrieel geproduceerde instrumenten als de accordeon, de mondharmonica en het harmonium zich in rap tempo over de wereld verspreid heeft. Het vrije riet heeft ook een talige kant, net als met de Afrikaanse trommeltalen wordt het in delen van Zuid-Oost Azië gebruikt om te praten. Hoe dat allemaal klinkt hoort u in 14 deels unieke opnamen in De Klankbron. Lahu mondorgel • • 01. Sari siroun yar • Comp. G. Achot, uitv. Bratsch • CD Bratsch– gypsy music from the heart of Europe • WDR / World Network 55.832, tr. 5 • Frankrijk • 02. Streambirds • Comp/uitv. Del Silencio: Frans Moussault – bas clarinet, Ton Akkermans gongs e.d. CD Del Silencio Tr1 • Eigen beheer Del Silencio • Nederland • 03. Serenata • Comp./uitv. Pietropaolo Bonacci, Gabriele Cimino – zampogna (doedelzak), zang • LP Calabria 1 strumenti • I Suoni, Cetra SU 5001, B 5 • Italië • 04. Under the panha tree • Trad./uitv. TaoZhihua and the Deep South ensemble • CD the music of small ethnic groups in Yunnan, China. King Record KICC 5187, tr. 13 • Sipsongpanna, China • Law Ke • 05. Yao Nan Marriage • Trad. / Uitv. Law Ke – Dzat (schalmei), Udom Tse Jaw – Djo (drum), Sang Wa Je Saw • Tjap sei (cymbalen), Serun Tse Jaw- Ka La Mang (gong). Rec: Fred Gales, Ban La Bo Ya, Thailand, 2001 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • 06. Muay thai • comp/uitv. Put Keewsuwan – Pii Djawa (hobo), Mueng Lekim- kloong (trommel), Sanaam Suram Kadi- tjing (cymbalen), Praywan Sukkeesam – tjing lek (kleine cymbalen). Rec. Fred Gales, Sri Satchanalai, Thailand, 1995 • CD Lanna Thai • PAN 2045CD Tr1 • 07. Bongbongana • Comp./Uitv. Dangyan • CD Musik aus dem Bergland West-Neuguineas vol.1, vol 2 • Museum collection Berlin CD 20, CD 3 tr. 18 • West Papua, Indonesie • 08. I want to marry with you • Comp. Nang Tam Chai Wong • Uitv. Nang Tam Chai Wong- voc., Nang Sao So. Nong Kho-koor, Ay Deung Bunvilai – Pii • Rec. Fred Gales, Ban Tung Dii, Thai Dam, Laos 2003. ©& Sound Reporters/Fred Gales • 09. If Boson is the elephant and Lanna culture • Comp. /Uitv. Mae Boson Mueng Prao – vocals, Pa Khru Dungjan Wirot – vocals, saw (viool) • Anu Pong Misat – Pii Koi, Saw, Nai Chaiwat Chadsingkew – Pii Klang, Nai Sanee Sawkeow – Pii Lek • Nai Surapon Chiengta – Süng (luit) • Rec. Fred Gales, Chiang Mai, Thailand, 2005 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • Pii • 10. Pii Hom demonstration • Lung Seree Tama – pii hom, vocals • Rec. Fred Gales, Ban Sam Mo Lan Salakan, Thailand, 2001 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • Ha-Paa • 11. Talk to a lady 2 • Comp/uitv Ha-Paa • Rec. Fred Gales, Ban Pa Deeng Jaka-e, Thailand, 1995 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • 12. Talking to the spirits • Comp./uitv. Ken Yei • Rec. Fred Gales, Ban Khün Mon, Thailand, 1996 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • Ajahn Hahn Honghaw • 13. Mueng Sang Khom • Ajahn Hahn Honghaw – Khene (mondorgel), Sak Lek – zang • Rec. Fred Gales, Sang Khom, Thailand, 2011 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • Nai Hua • 14. Music to soothe the death • Comp./Uitv. Nai Hua • Rec. Fred Gales, Doi Inthanon, Thailand, 1994 • ©& Sound Reporters/Fred Gales • Foto's: Fred Gales
