Een Os op het Dak
zo 7 jun 2026 17:00 uur
Een os op het dak 86: De os in tijden van oorlog # 49. Een introductie • van eigentijdse muziek in gewonemensentaal. Met werken van: • Victoria Poljova [foto], Heather Pinkham, Elsa Barraine & Jan Vriend. Aflevering zesentachtig van Een os op het dak van Thea Derks, geïnspireerd op haar boek Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht. Er lijkt eindelijk een sprankje hoop in zicht voor het geplaagde Oekraïne. Steeds vaker weet het Oekraïense leger doelen ver in Rusland te raken en er zijn berichten dat het land moeite heeft zijn olievoorraden op peil te houden. Sommige media schrijven zelfs al over een keerpunt in de aanvalsoorlog die Poetin in 2022 tegen Oekraïne begon. Laten we hopen dat Rusland na jaren van ongeremde agressie inderdaad op de knieën gedwongen wordt. Vandaag daarom opnieuw muziek uit Oekraïne. Victoria Poljova werd in 1962 in Kyiv geboren. Ze studeerde er piano en compositie aan het Conservatorium, waar ze vervolgens zelf lesgaf tot 2005. Sindsdien is ze actief als vrijgevestigd componist. In 2022 schreef Poljova het orkestwerk Nova, ter ere van de heldhaftige strijd van haar vaderland tegen de Russen. Het stuk beleefde zijn wereldpremière op 18 november 2022 tijdens de 16e Internationale Henryk Wieniawski Viool Competitie in Poznan. Met zijn felle trompetstoten en obessessieve ritmiek klinkt Nova als één grote aanklacht, met een onderliggende boodschap: wij zullen ons tot de laatste man verzetten en ons nooit gewonnen geven! Van een heel andere orde is Mechanical Transcendence van de Amerikaans-Nederlandse pianist/componist Heather Pinkham (1989). Dit stuk voor 2 piano's uit 2017 is geïnspireerd op de toenemende sophisticatie van AI en robotica en gaat over een robot die tracht mens te worden. In het deel 'Awakening' symboliseert de eerste piano de androïde met een mechanische ritmiek, terwijl de meer vloeiende partij van de tweede piano de mens weergeeft. In het hierop volgende 'Sentience' begint de androïde gevoelens te ontwikkelen en trekken de piano's samen op in het verklanken van emoties als vreugde en verdriet. Ruim driekwart eeuw eerder, in 1938, componeerde de Franse Elsa Barraine (1910-1999) haar Symfonie nr. 2, bijgenaamd 'Voina', het Russische woord voor oorlog. Hierin reflecteert zij op de groeiende instabiliteit van de wereld om haar heen, die haast onontkoombaar tot een wereldoorlog zal leiden – ook vandaag een bijzonder actueel thema. In het eerste deel wisselen martiale ritmiek en zoetgevooisde lyriek elkaar af, het tweede deel ademt de sfeer van een begrafenismars. Het derde en laatste deel heeft een lichtvoetiger karakter, als gloort er ondanks de voortekenen toch een goede afloop. Barraine componeerde haar oorlogssymfonie in 1938, het jaar waarin Jan Vriend geboren werd. Vriend begon als modernist, geïnspireerd door componisten als Iannis Xenakis, maar keerde later terug naar een meer klassieke toontaal. Vandaag een deeltje uit Six Preludes into Fugues voor piano solo, die hij in 2023 componeerde. Tip: de 1e druk van Een os op het dak is uitverkocht, maar via boekenbestellen.nl ontvangt u een exemplaar van de 2e druk. 1. Victoria Poljova. Nova. Nationaal Philharmonisch Orkest Warshau olv Andrzej Boreyko. • 2. Heather Pinkham. Mechanical Transcendence: • I: Awakening. II: Sentience. Heather Pinkham & Ralph van Raat, piano. • 3. Elsa Barraine. Symfonie nr. 2 'Voina'. WDR Symfonieorkest olv Elena Schwarz. • 4. Jan Vriend. Prelude into Fugue 2. Jan Vriend, piano. Samenstelling, techniek en presentatie: Thea Derks
