Zwerven door de Renaissance
za 25 apr 2026 11:00 uur
Vandaag is het programma gewijd aan de Portugese componist Vicente Lusitano. Of Lusitano zijn familienaam is, is onbekend; het verwijst naar een oude naam voor de regio die tegenwoordig Portugal heet. Hij werd geboren in Olivença (het huidige Olivenza in Spanje). In de 18e eeuw werd een biografie gepubliceerd; één van de bronnen van de biograaf noemt Lusitano mestizo, een andere noemt hem pardo. Als deze beweringen kloppen (maar ze kunnen niet worden geverifieerd), zou Lusitano de eerste componist van kleur in de geschiedenis kunnen zijn wiens muziek werd gepubliceerd. Het is niet zeker wie zijn leraar was; het zou een zekere Pero Brujel of Brugel kunnen zijn geweest, mogelijk van Vlaamse afkomst. Dat zou ook de sterke invloed van twee componisten van de Franco-Vlaamse school kunnen verklaren: Josquin Desprez en Nicolas Gombert. Ergens in de jaren '40 van de 16e eeuw vestigde Lusitano zich in Italië. Daar verscheen in 1551 een bundel met motetten. In Rome publiceerde hij in 1553 ook een verhandeling, die in 1558 en 1561 in Venetië en in 1603 in Lissabon werd herdrukt. Deze was het directe resultaat van een debat met de componist en theoreticus Nicolà Vicentino met betrekking tot het gebruik var harmonie, en met name chromatiek en enharmonie. In 1561 bekeerde hij zich tot het protestantisme, trouwde en verhuisde naar Frankrijk en Duitsland. Hij ambieerde een functie aan het Württembergse hof in Stuttgart, maar zonder succes, hoewel hij wel betaald werd voor composities die hij had opgestuurd. Het laatste spoor van zijn bestaan is een madrigaal dat werd opgenomen in een bloemlezing die in 1562 in Venetië werd gepubliceerd. In deze uitzending horen we zeven motetten uit de verzameling van 1551. Het eerste en laatste werk zijn oorspronkelijk van de hand van Josquin Desprez. Lusitano breidde het aantal stemmen uit van vijf respectievelijk zes tot acht. Vicente Lusitano (ca 1520-ca 1561) • 1. Inviolata, integra et casta es Maria a 8 (naar Josquin Desprez) • 2. O beata Maria a 6 • 3. Sancta Maria a 6 • 4. Salve Regina a 6 • 5. Sum servus domini a 6 • 6. Aspice domine a 6 • 7. Praeter rerum seriem a 8 (naar Josquin Desprez) • Arte Minima olv. Pedro Sousa Silva • (cd: "Liber Primus Epigramatum (1551) – Motets in 6 and 8 parts" – Pan Classics PC 10466, 2025) • aanvulling: • Antonio Carreira (ca 1520/30-ca 1587/97) • 8. Tento do quinto tom • Arte Minima olv. Pedro Sousa Silva • (cd: Francisco de Santa Maria: "Missa O beata Maria" – Pan Classics PC 10452, 2023) • Afbeeding: Titelblad van de motetten uit 1551
