Sanssouci
za 11 jul 2026 10:00 uur
De Gran partita, of het intens gelukkige huwelijk tussen Mozart en de blazers. Vaste luisteraars van Sanssouci, of gewoon kenners van Mozarts leven en werken, weten het: Mozart verhuisde in 1781 definitief naar Wenen. Vorige week volgden we hem bij zijn breuk met de aartsbisschop en het nieuwe muziekleven dat hij, met veel werk maar ook met onmiddellijk succes, in de Oostenrijkse hoofdstad opzette. Nu gebeurde er kort na zijn verhuizing een wonderlijk toeval. Tot dan toe had er in Wenen nooit veel blaasmuziek geklonken. Maar eind 1781 besloot keizer Jozef II dat er een blaaskapel aan zijn hof moest komen. Daarvoor werden de beste hoboïsten, klarinettisten, hoornisten en fagottisten aangetrokken. Het kon niet mooier! Mozart hield van de hoorn en was gek op de klarinet, terwijl de fluit, waar hij minder mee op had, uit het zicht bleef. Mozart sloot de komende jaren langdurige vriendschappen met hoornist Joseph Leutgeb en klarinettist Anton Stadler. Voor de keizerlijke hofkapel, maar ook voor de blazers privé, schreef Mozart de jaren die erop volgden enkele van zijn allermooiste werken. Zowel de muziek voor blazers alleen als voor blaasinstrumenten met strijkers of klavier steekt met kop en schouders boven zijn toch al niet kinderachtige oeuvre uit. Van al deze werken is de Gran partita het meest ambitieuze. Een uitvoering duurt al gauw drie kwartier, en de bezetting bedraagt niet minder dan dertien instrumenten: twee hobo's, twee klarinetten, twee bassethoorns (een soort altklarinetten), twee hoorns in F, twee hoorns in Bes, twee fagotten en een contrabas (dus stiekem toch één strijker). De opbouw in zeven delen doet denken aan de serenades voor orkest die Mozart in Salzburg schreef. Feitelijk is dit ook een serenade voor orkest, maar dan een voor harmonieorkest in plaats van symfonieorkest. Anderzijds doet de klank verrassend intiem aan, door de vele solo's. De zeven delen bevatten alle mogelijke vormen, van een magistraal openingsdeel met langzame inleiding tot een hartverscheurend mooie romance en een thema met variaties. Bijna eigenhandig zorgt Mozart met dit stuk – dit ene stuk! – voor de emancipatie van de blaasmuziek tot volwassenen genre. In dit programma laten we het werk horen in een beroemd geworden uitvoering door het Nederlands Blazersensemble. Naast de Gran partita hoort u ook een "Treurmars op dhr. Meester Contrapunt". De titel geeft duidelijk aan dat het een parodie op een dodenmars is, en geen echte. Uit de muziek kun je dat ook wel halen, maar daarvoor moet je beter luisteren. De humor is namelijk nogal subtiel – op een manier waarop Mozarts humor dat niet altijd was. Verder hoort u een Fantasie in d. Mozart schreef drie fantasieën voor piano, alle drie in mineur. Op concerten hoort u meestal de latere Fantasie in c, die erg vooruitstrevend en behoorlijk moeilijk is. Dit eerdere werk wordt vaak op pianolessen gespeeld; misschien kent u het daar ook wel van. Afspeellijst • 1. Serenade in Bes, KV 361 ("Gran partita") • 2. Marcia funebre del Sigr. Maestro Contrapunto in c, KV 453a • 3. Fantasie in d, KV 397 • Uitvoerenden • Nederlands Blazersensemble o.l.v. Edo de Waart (1) • Christian Zacharias, piano (2) • Hélène Grimaud, piano (3)
