Meester in het orkest

Haydn heeft zich in veel genres verdienstelijk gemaakt, maar twee springen er wel uit. Ten eerste het strijkkwartet: Haydn heeft het praktisch uitgevonden en schiep daarmee een traditie die na een kleine drie eeuwen haar weerga nog steeds niet kent.

Het andere genre is de symfonie. Weliswaar heeft Haydn die niet uitgevonden en waren er tegelijk met hem nog vele andere componisten die belangrijke bijdragen aan het genre hebben geleverd, maar toch is zijn bijdrage in veel opzichten doorslaggevend geweest. In Eszterhaza, ver weg van de grote cultuurcentra, schiep Haydn zijn eigen symfonische stijl. Toen de werken Wenen bereikten, ontketenden ze een ware rage die zich uiteindelijk over heel Europa en zelfs Amerika verspreidde. Speelde je als orkest een symfonie, dan speelde je er al gauw een van Haydn. Met 104 exemplaren liet de man ons ook genoeg keus na.

In dit concert horen we twee symfonieën van Haydn: de 53e en de 73e. We rekenen ze tot Haydns middenperiode, in zijn late jaren aan het hof van de Eszterhazys. Haydn had intussen al jaren naam gemaakt; hij kon erop rekenen dat zijn werk, na de première aan het prinselijk hof, over de halve wereld zou klinken.

Verder horen we ook Haydns tweede celloconcert. Aan het concert wist Haydn niet zo’n grote bijdrage te leveren als aan de symfonie, en zijn concerten worden ook minder uitgevoerd. Het Celloconcert nr. 2 in D is een positieve uitzondering: vooral het slotdeel hoor je nog met regelmaat.

Ook is er aandacht voor Mozart, Haydns jonge collega, vriend en geestelijke slijpsteen. Net als alle Weense componisten liet Mozart zich diepgaand door Haydn beïnvloeden. Zijn late symfonieën, zoals de Linzer symfonie die we hier horen, waren zonder Haydn ondenkbaar geweest. Maar de invloed ging twee kanten op. Dat de oude, gearriveerde Haydn zich door de veel jongere Mozart liet beïnvloeden, zegt alles over diens kwaliteiten.