Search for:
spinner

John Coltrane Centennial (7)

wo 18 nov 2026
Thema: Jazz

za 21 nov, 17:00 uur – House of Hard Bop.
In de vorige aflevering – John Coltrane Centennial 6*) – hoorde u muziek van John Coltrane Plays the Blues. In 1963 verscheen Ballads. Ook dát is een conceptalbum, waarbij niet de vorm (blues), maar het rustige tempo de stukken met elkaar verbindt. De ontvangst van Ballads was niet eenduidig. Crescent (1964) wordt in de literatuur breeduit genoemd als ‘opmaat’ naar A Love Supreme uit 1965. Dat doet iets af aan de hoge intrinsieke waarde van Crescent.
Line-up: McCoy Tyner piano, Jimmy Garrison bas, Elvin Jones drums.

BALLADS
Dit album kreeg na verschijning nogal wat kritiek. De muziek werd gezien als nogal ‘makkelijk’; ook hadden de stukken een korte tijdsduur. Zat het label Impulse! erachter? Een tegemoetkoming aan critici die Coltranes muziek nogal ingewikkeld vonden? En wilde Coltrane zelf dit nou echt? Het antwoord: Ja! Producer Bob Thiele vond het tijd om de meer toegankelijke kant van Coltrane te laten horen, en daarmee ook de critici te overtuigen dat Coltrane wel degelijk zijn roots kende en beheerste. Een commercieel motief was er niet. In dezelfde periode werd Duke Ellington & John Coltrane opgenomen, en een jaar later verscheen de plaat met vocalist Johnny Hartman. Coltrane bewandelde daarmee paden waar hij ook zelf iets in zag.

De drie studio-opnamendagen voor Ballads namen een tijdspanne van een jaar in beslag. De bladmuziek – van stukken die niet eerder waren gespeeld – werd in de studio bekeken, besproken, zo’n half uur lang gerepeteerd en daarna opgenomen. Meestal was één take voldoende, maar niet bij All or Nothing at All. Dat stuk is qua tempo niet een echte ballad. En zowel de intro als de outro hebben naar verhouding een flinke lengte, gezien de totale tijdsduur van slechts 3’30”.

  1. Say It (Over and Over Again) – Jimmy McHugh
  2. You Don’t Know What Love Is – Gene DePaul
  3. Too Young to Go Steady – Jimmy McHugh
  4. All or Nothing at All – Arthur Altman


Totale tijdsduur 17’35”.


CRESCENT
Dit is het eerste studio-album in deze bezetting, waarvan alle stukken door Coltrane zijn gecomponeerd. Een verschil van 100%, vergeleken met Ballads. Een tweede verschil: vijf titels, met een totale tijdsduur van ruim 40 minuten. Vergelijk dat met de compacte tijden van Ballads. De overheersende sfeer is melancholisch, meditatief – met één uitzondering – wat juist weer aansluit bij Ballads. Ook hier geen snelle tempi. De mate van groupiness binnen het kwartet is inmiddels zeer hoog.

Crescent opent ‘zoekend’, met lange tonen, voordat het thema wordt ingezet. De langzame melodie is wel metrisch, maar dat wordt niet benadrukt. De derde fase begint met het definitieve tempo en metrum – de intro naar Coltranes solo. Die ontwikkelt hij tot een boeiend, sterk variërend betoog, halverwege benadrukt door het wegvallen van de piano. De eindfase keert terug naar het begin, maar rekt dit flink uit in tijd.

Wise One sluit hier – verrassend? – bij aan. Pas na drie minuten komt het pianotrio met de definitieve time. Latin patroon in de drums. Na een korte pianosolo in blokakkoorden, zet Coltrane in. Het hele vormverloop van dit stuk is identiek aan dat van ‘Crescent’. Qua opbouw, vorm én sfeer vormen ze een tweeling.

Bessie’s Blues is het derde – centrale – stuk van de vijf. Een snelle, swingende blues met een muzikaal luchtig majeur karakter, temidden van ingetogen composities in mineurmodi. Alles binnen drieënhalve minuut. Het doet denken aan dat vierde stuk van Ballads. Oók zo’n opvallende afwijking binnen het geheel.

Lonnie’s Lament is wel het droevigste thema van de reeks. En dat als onderdeel van wat in de literatuur wordt genoemd Coltranes “(…) darkest album.” De opbouw is vergelijkbaar met die van ‘Crescent’ en ‘Wise One’. Evenals in die twee stukken is de overgang naar het definitieve tempo/ritmedeel een bijzonder moment.
Geen tenorsolo. Uitvoerig pianowerk, na de expositie van het thema. Veel heldere tweeklanken in de melodielijn. De toenemende spanning wordt op de voet gevolgd en beantwoord door drummer Jones.
Dán is het de beurt aan bassist Jimmy Garrison. Zijn uitzonderlijk lange solo – geen piano, geen drums – blijft geheel binnen de stemming van het stuk. Daarna reprise, geheel binnen het patroon.

The Drum Thing zet drummer Elvin Jones in de spotlight. Coltrane komt, na de opening van drums en bas, met een melodie. Zacht, diatonische mineurmodus, eenvoudig ritme zonder sterk metrumgevoel, meditatief. Een aantal lange, ‘dromerige’ frasen. De bas houdt zich aan een ritmisch herhaalde lage A. Dan is het aan Jones. Hij ontwikkelt een uitvoerig drumverhaal, van zacht en donkergekleurd – met gebruik van mallets -, naar dynamisch sterk, ritmisch vurig met de scherpere klank van de snaredrum. Een lange en hoogrijkende spanningsboog. Na enkele minuten buigt Jones weer terug naar zijn donkere tom-tom klanken en volgt er een reprise van bastoon en tenorfrasen.
Het laatste woord is aan bassist Garrison. Hij verlost zichzelf van monotoon A en komt zowaar driemaal met een verrassende nieuwe toon. E! (Vergelijk het effect, als ook de laatste bastoon een A zou zijn geweest.)

House of Hard Bop – Eric Ineke

*) Klik voor de vorige uitzending, John Coltrane Centennial (6)
*) Klik voor het bijbehorende Nieuwsbericht

(Je zou wensen dat het slagwerk in de audiomixage wat meer naar voren was gehaald. Wat drummer Elvin Jones allemaal doet, daarvan wil je toch niets missen?)