India door oosterse en westerse ogen.
India heeft zijn eigen klassieke muziektraditie. Binnen een kader van afgesproken raga’s en tala’s worden in lange, semi-geïmproviseerde zittingen stemmingen opgeroepen en beelden gesuggereerd. Net als de klassieke muziek van China, Iran en Indonesië vinden we in deze traditie de evenknie van onze eigen klassieke muziek: erudiet, traditioneel en subtiel.
Waarom zou een Indiër dan westerse muziek gaan maken? Eenvoudig: omdat sommige mensen ervoor in de wieg zijn gelegd. Naresh Sohal (1939 – 2018) luisterde als kind al naar de westerse populaire muziek die op koloniale zender klonk. Daarvandaan vond hij de weg naar de klassieke muziek uit het westen. Hij ging er uiteindelijk permanent voor in het Verenigd Koninkrijk wonen: eerst in Londen, later in Edinburgh.
Sohals muziek kenmerkt zich door een atonaal, expressief idioom – een beetje ouderwets voor continentaal-Europese begrippen, maar veel moderner dan wat toen in Engeland gebruikelijk was. In scherp contrast hiermee staat de geest van zijn muziek. Sohal mag dan uit India zijn, India verdwijnt niet uit hem. Zijn muziek is geïnspireerd door de rituelen en filosofie van het hindoeïsme.
De combinatie van oosterse filosofie en westerse avant-garde vinden we ook bij verschillende Europese componisten. Olivier Messiaen bijvoorbeeld (1908-1992) liet zich zijn leven lang door Indiase muziek inspireren. Voor de spiritualiteit had hij meestal genoeg aan zijn eigen katholicisme. Af en toe treedt echter ook de Indiase filosofie op de voorgrond. In Cantéyodjayâ verraadt de titel een band met de Carnatische muziektheorie. We horen het werk hier in een historische uitvoering van zijn tweede vrouw Yvonne Loriod.
De Nederlander Ton de Leeuw (1926-1996) zocht voortdurend inspiratie in het oosten. Dat kon Java zijn, of China, of India. In het pianowerk The nine rasas verwijst hij naar de gemoedstoestanden die muziek zou kunnen opwekken. Traditioneel gebeurt dat met specifieke raga’s (toonladders) en tala’s (ritmes). De Leeuw wil hier de Indiase ethiek met een westerse esthetiek bereiken.
Afspeellijst
1. Naresh Sohal – Strijkkwartet nr. 4
2. Naresh Sohal – Pianotrio
3. Olivier Messiaen – Cantéyôdjaya
4. Ton de Leeuw – The nine rasas
Uitvoerenden
Piatti Kwartet (1)
Christina Anghelescu (viool), Adrian Mantu (cello), Mark Troop (piano) (2)
Yvonne Loriod (piano) (3)
René Eckhardt (piano) (4)
