Concertzender Live

Rare jongens, die Britten… Tientallen jaren lang, om niet te zeggen honderden, zwoeren ze bij traditionele muziek. Met grote ogen van verbazing keken ze naar hun Amerikaanse en Europese collega’s, die de raarste en lelijkste avant-gardemuziek maakte. Waarom moeilijk doen als het zoveel makkelijker en mooier kan? Die buitenlandse collega’s keken op hun beurt weer neer op de Britse componisten: meesters als Benjamin Britten werden volstrekt niet serieus genomen.

In de jaren zeventig keerde het tij. Een nieuwe generatie componisten uit het Verenigd Koninkrijk was wel klaar met die traditionele klanken en besloot nu de avant-garde te omarmen. Atonaliteit, microtonen, reeksen, het werd ineens de orde van de dag. Ironisch, want op het vasteland en in Amerika gingen componisten juist massaal weer toegankelijker componeren…

Hoe dan ook, soms vonden Albion en Europa elkaar ergens in het midden. Harrison Birtwistle (1934-2022) maakte internationaal naam met zijn stekelige, maar niet van menselijkheid gespeende muziek. Thomas Adès (*1971) groeide op in het Engeland van na 1970: hij wist niet beter of de avant-garde was de norm voor componisten. Zijn techniek verklankt die filosofie: vaak atonaal, altijd stekelig, geen grote concessies aan het publiek. Maar wel aan de traditie: Adès houdt van traditionele genres als het strijkkwartet en het pianokwintet.

In dit concert horen we Pulse shadows van Harrison Birtwistle. In een oratorium-achtige setting zingt een sopraan de zwarte poëzie van Paul Celan. Andermaal een teken dat deze componist de mosterd in Europa haalt, in het bijzonder in Duitsland. De rol van de koren in de passies van Bach wordt hier vervuld door een strijkkwartet.

Van Thomas Adès horen we drie composities. Alle drie tonen ze hoezeer Adès zich deel van een lange traditie voelt, al is dat niet altijd meteen hoorbaar. Het pianowerk Darknesse visible bewerkt het beroemde, klaaglijke luitlied “In darknesse let me dwell” van John Dowland, terwijl we in Arcadiana voor strijkkwartet allerlei citaten uit ouder werk horen. Er zit een element van ironie in, maar dat is zeker niet het hele verhaal: hier lijkt iemand oprecht te mijmeren over het verre verleden. In het Pianokwintet hoeft dat niet. Met deze bezetting denkt iedere muziekkenner meteen aan de romantiek, heel in het bijzonder het pianokwintet van Schumann.

Afspeellijst

1. Harrison Birtwistle – Pulse shadows
2. Thomas Adès – Darknesse visible
3. Thomas Adès – Arcadiana
4. Thomas Adès – Pianokwintet
5. Harrison Birtwistle – Fantasia 4

Uitvoerenden

Schönberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw (1)
DoelenKwartet (1, 3, 4)
Claron McFadden, mezzosopraan (1)
Ralph van Raat, piano (2, 4)
Kuss Kwartet (5)