Vandaag is het programma gewijd aan de Engelse componist William Byrd.
Het komende Festival Oude Muziek Utrecht besteedt veel aandacht aan William Byrd (ca. 1540-1623). Van hem is muziek voor toetsinstrumenten en consortmuziek te horen, maar in enkele concerten wordt sacrale muziek uitgevoerd. Byrds sacrale oeuvre heeft twee gezichten: een katholiek en een protestants. Dat heeft alles te maken met de religieuze situatie in zijn tijd.
Byrd werkte onder het bewind van Elizabeth I, toen de Church of England staatkerk was. Het concept van godsdienstvrijheid bestond niet en katholieken waren gedwongen hun missen in het geheim te vieren. Byrd, die altijd katholiek bleef, componeerde daarvoor missen en motetten. Zijn positie was problematisch en verschillende keren kwam hij met de autoriteiten in aanraking, als hij verzuimd had de erediensten van de Church of England bij te wonen.
Anderzijds had hij het geluk dat Elizabeth een groot muziekliefhebber was en Byrds muziek zeer waardeerde. Daardoor werd weleens een oogje toegeknepen. Byrd was zelfs zanger in de Chapel Royal en daarvoor componeerde hij ook muziek op Engelse teksten. Die komen voornamelijk uit het Book of Common Prayer, zoals het Magnificat en het Nunc dimittis. In de Chapel Royal werd ook gebruik gemaakt van instrumenten, zowel een gambaconsort als een orgel. Overigens is niet altijd duidelijk waarvoor een stuk geschreven is. Sommige werken kunnen als anthems in de liturgie zijn gebruikt, maar wellicht ook in huiselijke omstandigheden.
We horen in twee blokken eerst vijf motetten op Latijnse tekst en daarna de Second Service, bestaande uit Magnificat en Nunc dimittis, bestemd voor de vespers (Evensong), gevolgd door vijf anthems.
William Byrd (ca. 1540-1623)
1 Afflicti pro peccatis nostris a 6
2 Tristitia et anxietas a 5
3 Ave Maria a 5
4 Circumdederunt me a 5
5 Emendemus in melius a 5
The Gesualdo Six olv. Owain Park
(cd: “Mass for five voices” – Hyperion CDA68416, 2023)
6 Second Service: Magnificat
7 Second Service: Nunc dimittis
8 Arise, O Lord
9 Alack, when I look back
10 Blessed is he that fears the Lord
11 Have mercy upon me, O God
12 O Lord, make thy servant Elizabeth
Stefan Roberts, sopraan. Rogers Covey-Crump, tenor. Choir of Magdalen College Oxford olv Bill Ives; Fretwork; Ryan Leonard, orgel
(cd: “Second Service & Consort Anthems” – Harmonia mundi HMU 907440, 2007)
aanvulling:
William Byrd
13 Fantasia in d
Ryan Leonard, orgel
(cd: zie 6-12)
Afbeelding: William Byrd (Wikipedia)
