Ritmundo
vr 28 aug 2026 20:00 uur
# 38 – Arctic Airs – een aflevering vol wereldmuziek uit Scandinavië. Terwijl bosbranden Zuid- en Midden-Europa teisteren, maken veel mensen nu een vakantiereis naar het koelere noorden. Aanleiding voor een Ritmundo-uitzending met Scandinavische muziek. Geen Abba of Loreen, maar een programma geworteld in volksmuziek, folkore en sagen. Zoals van Bo Hansson, Zweedse voorloper in de elektronische muziek. Al in 1970 liet hij zich inspireren door Tolkiens boek In Ban van de Ring. Zelfs Jimi Hendrix raakte in de ban van Hansson. Samen maakten ze in Londen opnames die nog ergens in kluizen liggen opgeslagen. Afspeellijst • De sprookjesachtige sfeer die Hansson oproept, verwijst naar een connectie met de voorchristelijke cultuur zoals die in Noord-Europa nog steeds voortleeft. Naar een bevolking die dicht bij de natuur leefde, met eeuwenoude verhalen die tot vandaag in hun muziek resoneren. Bijvoorbeeld in het Noorse sprookje over het dartele veulen Rosensfole, gezongen door Agnes Buen Garnas en ingeblazen door de fameuze saxofonist Jan Garbarek. Gevolgd door een oude ballade van het Noorse trio Osterlide, dat oude verhalen nieuw leven influistert. 01 – Bo Hansson – Homeward Bound – SWE – 2'50 • LP: Lord of the Rings (EMI/ Stateside-1970) • 02 – Agnes Buen Garnas & Jan Garbarek – Rosensfole – NO- 2'45 • CD: Rosenfole (ECM Records- 1988) • 03 – Osterlide – Kveitevisa – NO – 6'20 • CD: (Tare Records- 2023) • • De 'christelijke beschaving' en het bijbehorende 'vooruitgangsgeloof' betekenden dikwijls de verdwijning van de oorspronkelijke bewoners en hun cultuur. Denk aan de VS waar de oorspronkelijke bevolking werd gedecimeerd, aan de Aboriginals in Australië, of aan vandaag – op diverse plekken in de wereld wordt op dit moment nog steeds 'de ander' via interne kolonisatie uitgewist. In de rafelrand van Europa gebeurde hetzelfde ten aanzien van de nomadische Sami-bevolking, de zogenaamde Lappen, die er eeuwenlang met hun rendier-kudden rondtrokken over het gebied dat Noorwegen, Zweden en Finland ooit grenzeloos verbond. De Noorse zangeres Mari Boine zorgde in 1989 voor een sensatie met haar doorbraak album 'Gula Gula, hoor de stemmen van onze voormoeders'. Haar grootmoeder was een Sami-vrouw. Boine groeide op in een schoolsysteem waar de eigen Sami-taal verboden was. De bouw van een kerncentrale in Sami-land eind jaren '80 gaf haar de laatste zet: ze maakte een rebels muzikaal pamflet tegen "De witte dief die met dubbele tong spreekt". Daarmee werd ook de Sami-yoik-zang weer populair, zoals de Finse popster Wimme laat horen. Maar eerst Mari Boine zelf met haar baanbrekende lied 'Gula Gula': "Luister naar de stemmen van onze voormoeders. Ze vragen jullie waarom je de aarde vergiftigt. De aarde is onze moeder. Wanneer we haar vermoorden, zullen wij met haar sterven". 04 – Mari Boine (Persen) – Gula Gula – NO – 3'40 • CD: Gula Gula (Idut/ BMG, 1989) • 05 – Wimme- Sarvis – FI- 4'00 • CD: Arctic Paradise, Contemporary Folk Music from Finland (FIMIC- 2007). Onlangs werd bekend hoe slecht het Nederlands muziekonderwijs ervoor staat. Slechts 10% van de conservatoriumstudenten is van Nederlandse komaf. In de Scandinavische landen vormt muziek juist een belangrijke bouwsteen van het onderwijs. Met allerlei topdirigenten, fantastische koren en vocalisten als resultaat. Zoals Olla Gjeilo en het bedwelmende koor Voices 8, de betoverende sirene Lena Willemark en de koesterende zang van Sudan Dudan bewijzen. 06 – Ola Gjeilo- The Spheres- NO- 4'10 • CD: Voices- piano- strings ((Decca- 2016) • 07 – Lena Willemark- Havet Stomar – SWE- 5'55 • CD: Hector Zazou/ Songs from the Cold Sea (Columbia- 1994) • 08 – Sudan Dudan- Inntil I Dag- NO- 3'40 • CD: Inntil I Dag (ta:lik- 2013) • Pop en traditie ….zoals van de Finse meidengroep Varrtina die sinds 1992 de wereld veroverde met hun aanstekelijke folkpop. Ook uit Finland, de mysterieuze bluesfolk van 22 Pistepirkko. Wat zoiets betekent als het 'lieveheersbeestje met 22 stippen'. Afkomstig van een cassette die ik in 1989 van een Finse muziekcollega kreeg op een muziekcongres in Parijs. Datzelfde jaar presenteerde ik het radioprogramma Mundial op de VPRO. Primeur, zo dacht ik en draaide 2 nummers van die bewuste cassette. De VPRO-rock-altos vonden het maar niks, immers niet uit de USA maar slechts uit Finland, tja…. 09 – Värttina – Seelinnikoi – FI – 3'35 • CD: Seleniko (Music & Words – 1992) • 10 – 22 Pistepirkko- Shot Bayou – FI – 3'40 • CASSETTE: Barebone Nest (Spirit- 1989) • 11 – Moral – Dance of the Dolls – DE – 5'25 • LP: Moral (ARP Grammofon – 1983) • • Ter afsluiting nog twee tracks van het album waarmee deze uitzending begon. Afkomstig van het legendarische album Lord of the Rings van de Zweedse moog-wizard Bo Hansson. 'Leaving Shire', het moment dat Frodo en zijn medereizigers op pad gaan, aansluitend het onheilspellende 'The grey havens'. 12 – Bo Hansson – Homeward Bound & The Grey Heavens – SWE – 5'50 • LP: Lord of the Rings (EMI/ Stateside -1970)
