Radio Muziek-essay
zo 7 jun 2026 12:00 uur
Afl. De psalm, dl. 2. De psalm op zijn ambrosiaans, gregoriaans en Corsicaans. Plus tweemaal psalm 112: het Laudate pueri van de barokcomponisten Händel en Rebelo. Laudate pueri Dominum: 'Gij 's Heeren knechten, looft den Heer'. In 1707 zette Händel deze psalm (nr. 112 in de Vulgaatnummering) op muziek. Vandaag horen we er een integrale uitvoering van. Ook daarin Händels kenmerkende uitbundigheid, die zich vooral doet gelden wanneer God lof moet worden toegezongen. Ingetogener, maar niet minder jubelend klinkt het Laudate pueri van de Portugese componist João Lourenço Rebelo. Hij moet het ergens tussen 1630 en 1650 hebben geschreven. Rebelo laat elk vers voorafgaan door gregoriaanse solozang. Geheel in gregoriaanse zangstijl – we gaan ettelijke eeuwen terug in de tijd – wordt In loco pascuae uitgevoerd. Dit is het bekende 'De Heer is mijn Herder', psalm 22. Nauw verwant aan het gregoriaans is het ambrosiaans, een liturgische traditie die sinds 386 in Milaan vigeert. Uit die traditie kunt u vanmiddag beluisteren het Venite omnis creatura ('Komt, al wat geschapen is'), hier gekoppeld aan psalm 94, en het Pacifice loquebantur ('Vreedzaam spraken zij [tot mij]'), vers 20-22 van psalm 34. Merk hierin de expressiviteit op van de melismen (veel verschillende noten op één lettergreep). Nog een traditie, die van Corsica, waar al vanaf de twaalfde eeuw geestelijke liederen mondeling werden doorgegeven. Salve sancta parens is zo'n lied. Het betekent 'Wees gegroet, Heilige Moeder' en het komt voort uit de gregoriaanse zangritus: een introïtuslied, gezongen bij feesten ter ere van Maria. De Cantarini di Rusiu laten er psalm 44 op volgen, Eructavit cor meum ('Mijn hart trilt [van blijde woorden]'). De Jemenitisch-Joodse zangtraditie is de oudste die we vandaag aandoen. Vorige week hoorde u er al twee liederen uit, en nu nog één. Adon hakol mehayyeh kol neshamah, wat zoiets betekent als 'Heer van alles, die elke ziel levend maakt', is een lied dat speciaal wordt gezongen om de sabbat te vieren. In de katholieke liturgie bestaan verschillende vocale vormen die voor psalmen en dergelijke worden gebruikt. Eén daarvan is de antifoon, ook wel beurt- of wisselzang genoemd. Twee zangers of koren nemen dan beurtelings een vers voor hun rekening. Venite omnis creatura en In loco pascuae worden antifonaal gezongen. En de antifoon in de oervorm treft u aan in Adon hakol mehayyeh kol neshamah. Een andere vorm is de psalmodie. Psalmodiëren houdt het midden tussen zingen en spreken, waarbij de natuurlijke uitspraak van de tekst leidend is en de melodie zich, volgens een vaste formule, daaraan aanpast. Voorbeelden ervan kunt u horen in Salve sancta parens / Eructavit cor meum en Pacifice loquebantur. Speellijst: • Traditional – Uit de Mis voor de Heilige Maagd Maria: Salve sancta parens / Eructavit cor meum – Cantarini di Rusiu • Georg Friedrich Händel – Laudate pueri, HWV 237 – Rosemary Hardy (sopraan), Honor Sheppard (sopraan) en Deller Consort & Choir / The King's Musick o.l.v. Mark Deller • Traditional – Adon hakol mehayyeh kol neshamah – Tsadoq Tsubeiri en Joseph Ozeiri (zang) • Traditional – Uit de Cantus officii: Venite omnis creatura – Cappella Musicale del Duomo di Milano • Traditional – Uit de Cantus missae: Pacifice loquebantur – Cappella Musicale del Duomo di Milano • Traditional – Uit het Officium defunctorum: In loco pascuae – Schola Cantorum van het Ward-Instituut o.l.v. Louis Krekelberg • João Lourenço Rebelo – Laudate pueri a 7 – Huelgas Ensemble [foto] & Huelgas Schola o.l.v. Paul Van Nevel • Dit programma werd eerder uitgezonden op 14 oktober 2001.
