Missa Etcetera
do 4 jun 2026 22:00 uur
In dit programma horen we muziek voor Sacramentsdag van Juan Bautista Comes. In de kerkelijke kalender van de rooms-katholieke kerk is het vandaag Sacramentsdag, internationaal bekend als Corpus Christi. Op dit feest wordt gevierd dat Jezus Christus zichzelf onder de gedaante van brood en wijn aan de gelovigen wil geven als voedsel en voortdurend onder de mensen wil blijven door middel van zijn waarachtige tegenwoordigheid (Sua realis praesentia) in de geconsacreerde offergaven (Wikipedia). In de loop van de geschiedenis is voor dit feest een omvangrijk repertoire gecomponeerd. Bekende teksten die op muziek zijn gezet, zijn Pange lingua, Panis angelicus en O salutaris hostia. In dit programma horen we vier motetten en vijf villancico's van de Spaanse componist Juan Bautista Comes. Hij werd geboren in Valencia en ontving zijn eerste muzikale opleiding als koorknaap in de kathedraal. Mogelijk werkte hij in 1602 als organist en koorleider in het nabijgelegen Sueca en was hij zanger en later maestro de capilla in de kathedraal van Lérida van 1605 tot 1608. Daarna keerde hij terug naar Valencia en werd benoemd tot maestro de capilla in de kathedraal. In 1618 werd hij vice-maestro de capilla in de koninklijke kapel in Madrid, maar hij leek Valencia te missen en er zijn documenten die aantonen dat hij meerdere malen afwezig was in Madrid, kennelijk vanwege bezoeken aan zijn geboortestad. Hij keerde in 1628 definitief terug en vier jaar later werd hij benoemd tot maestro di capilla van de kathedraal. Hij moet hoog in aanzien hebben gestaan: in 1638 werd hij ontheven van zijn taken met betrekking tot de koorknapen, met behoud van zijn volledige salaris, en de autoriteiten bleven zijn medische kosten en andere persoonlijke uitgaven betalen. Na zijn dood werden zijn erfgenamen uitbetaald voor de composities die hij aan de kathedraal had nagelaten. Opvallend in zijn oeuvre is de voorkeur voor meerkorigheid. De vier motetten die we gaan horen, zijn achtstemmig en de villancico's zijn gecomponeerd voor vier tot twaalf stemmen. De villancico is een typisch Spaans genre, dat aanvankelijk wereldlijk van aard was. In de tweede helft van de 16e eeuw werd deze vorm steeds vaker gebruikt voor spirituele teksten. Tenslotte drong de villancico tot de liturgie door, tot ongenoegen van de kerkelijke autoriteiten. Het lukte hun niet daaraan paal en perk te stellen. Tot ver in de 19e eeuw bleef de villancico een populair genre, dat vooral bij belangrijke feesten, zoals Kerst en Sacramentsdag (al santísimo [sacramento]) werd gezongen. Juan Bautista Comes (1582-1643) • 1. O pretiosum a 8 • 2. Quid hoc Sacramento mirabilius a 8 • 3. O Sacramentum pietatis a 8 • 4. Immensa divine largitatis a 8 • 5. El amor que todo es fiestas a 12 • 6. Pues que matas de amores a 6 • 7. Del cielo es este pan a 4 • 8. Bien te puedes alegrar a 6 • 9. Hombre pues eres soldado a 8 • Amystis olv. José Duce Chenoll • (cd: "O pretiosum – Music for the Blessed Sacrament" – Brilliant Classics 95231, 2016) • aanvulling: • Francisco Correa de Arauxo (1584-1654) • 10. Tiento de medio registro de baxon de primero tono (FO 35) • Bernard Foccroulle, orgel • (cd: "Libro de Tientos" – Ricercar 435, 2021) • Afbeelding: Raphael Sanzio, The Disputation on the Blessed Sacrament (c1510-1511) (https://imaginemdei.blogspot.com)
