Mahler voor de kleine zaal

Gustav Mahler is een componist van groot formaat. Dat geldt ook voor de orkesten die hij voorschreef en dat is best een probleem: hoe moet je zijn werk live horen, als er geen symfonieorkest langskomt dat hem toevallig op zijn repertoire heeft staan?

Honderd jaar geleden, toen de grammofoonplaat nog in de kinderschoenen stond en het opnemen van honderkoppige orkesten echt nog niet aan de orde was, speelde dat probleem nog veel meer. Arnold Schönberg, die zichzelf beschouwde als muzikale erfgenaam van Mahler, vond er wat op. Hij arrangeerde in de jaren twintig Mahlers Lied von der Erde voor kamerorkest, zodat het stuk wat vaker en ook buiten de grote concertzalen gehoord kon worden.

Das Lied von der Erde stamt uit 1908. Het werk houdt het midden tussen een symfonie en een liedcyclus. In de tijd dat Mahler het schreef, zat hij in een flinke creatieve storing. Maar op dagen dat hij geen noot op papier kreeg, wilde hij nog wel fanatiek lezen. Zo las hij ook vertalingen van klassieke Chinese poëzie. Die gedichten inspireerden hem zozeer dat hij ze op muziek wilde zetten. Uiteindelijk koos hij er zes. Zo overwon Mahler, tegen het eind van zijn leven, zijn crisis. “Symfonie nr. 9” wilde hij het werk niet noemen. Vanwege de vrije vorm, die weinig meer met een symfonie te maken heeft, maar misschien ook uit bijgeloof: hoe vaak waren negende symfonieën niet de laatste geweest die een componist schreef.

Als reus op het snijvlak tussen romantiek en modernisme is Mahler een grote held voor Nieuwe Muziekmensen. Dankzij Schönberg kan het relatief kleine Insomnio hem nu ook eren. Ook Maarten van Norden brengt hun graag een hommage. Hij komt uit een totaal andere hoek (jazz, Haagse School), maar ook Van Norden kan duidelijk niet om Mahler en Schönberg heen.