Componisten/uitvoerenden: Alfred Schnittke | Nikolai Medtner
Opnametechniek: Glenn Mogot
Twee ijkpunten in de Sovjet-Russische kamerkunst.
Het Quatuor Danel en pianist Frank Peters houden een project rond het pianokwintet. Sinds Schumann het genre handen en voeten gaf hebben grote componisten uit verschillende hoeken zich eraan gewaagd – vaak met maar één enkel kwintet.
Vandaag is het de beurt aan kwintetten uit de Sovjet-Unie. Hoewel… Nikolaj Medtner (1880-1951), de eerste componist op het programma, was allang naar Engeland gevlucht toen hij in 1948 zijn Pianokwintet schreef. Hij was nog opgegroeid in tsaristisch Rusland en was min of meer generatiegenoot van Rachmaninov. Zijn muziek is moderner dan deze tijdgenoot van hem, maar niet zo modern als Prokofjev of Sjostakovitsj. Zodoende bleef hij bij leven redelijk onder de radar en liet de staat hem ook redelijk met rust. Een groot deel van zijn inkomen haalde hij uit Duitsland; toen daar met de Tweede Wereldoorlog een eind aan kwam, beproefde hij zijn geluk in het westen. In 1951 stierf hij in relatieve onbekendheid; pas veel later werd de volkomen eigen stem van zijn muziek onderkend. Nog altijd heeft het publiek zijn muziek niet ten volle ontdekt, maar het op de planken brengen van zijn Pianokwintet past uitstekend in de tijdgeest.
Alfred Schnittke (1934-1998) en zijn Pianokwintet zijn een ander verhaal. De componist was bij leven al zeer bekend en het kwintet behoort tot zijn meest gespeelde en hoogst geprezen stukken. Schnittke is bekend geworden door het schaamteloos mengen en laten botsen van verschillende stijlen in één en hetzelfde stuk, ja in hetzelfde deel. Die stijl noemen we postmodernisme. Voor veel westerse kunstenaars was het postmodernisme een reden tot grenzeloos optimisme: alles mag, er zijn geen taboes, we kunnen eindeloos putten uit tweeduizend jaar kunstgeschiedenis! Schnittke benadert het pessimistisch zoals we dat van Russen gewend zijn: de knipogen naar barok, klassiek, romantiek en verschillende soorten amusementsmuziek herinneren ons aan een mooie tijd die niet terug zal komen. Net als de ‘echte’ wereld draagt de muziek de last van het verleden mee; nooit meer zal de componist onbekommerd mooi kunnen schrijven. Schnittke schreef dit werk als in memoriam voor zijn moeder en dat begrijpen we meteen: zijn moeder en de jeugd die zij hem gaf komen niet meer terug, ze zijn herinneringen geworden te midden van de lelijkheid van alledag.
