Genre: Romantiek
Componisten/uitvoerenden: Dmitri Sjostakovitsj | Sergej Rachmaninov
Opnametechniek: Sabrina ter Horst
Er komt een revolutie, maar Rusland blijft Rusland.
Het is 1917. In Rusland gebeurt wat lange tijd niemand voor mogelijk had gehouden. Juist in dit traditionele land, waar een haast middeleeuwse orde heerst en een revolutionair lompenproletariaat ver weg lijkt, wordt de vorst afgezet – en binnen de paar maanden wordt de nieuwe regering vervangen door een communistisch bewind. Niets blijkt meer zeker.
Ook op cultureel gebied hangt er een omwenteling in de lucht. Al sinds de late negentiende eeuw houden Russen van experiment. Het machtige hoopje, Skrjabin, ze duwen de muziek steeds meer naar haar extremen. Ergens moet het breekpunt komen…
In dit concert horen we muziek van twee componisten. De ene hoort duidelijk nog bij het oude regime, ook al mocht hij tot 1943 leven en bracht hij de jaren sinds de revolutie in ballingschap door. De andere was kind toen de revolutie uitbrak, en leefde zijn volledige carrière onder het nieuwe regime – naar welks luimen hij zich altijd maar te schikken had.
Van Sergej Rachmaninov horen we het Tweede pianotrio opus 9. Inderdaad, zo vroeg in zijn carrière was de componist al aan zijn tweede trio toe. Net als het Eerste pianotrio is het een ‘trio élégiaque’. De compositie valt niet op door haar vooruitstrevende idioom, wel door haar verfijning en indrukwekkende proporties.
Veel minder bekend dan zijn instrumentale composities zijn Rachmaninovs liederen. Dat zal dan wel te maken hebben met de taal waarin ze staan, want minder is de muziek zeker niet! De in Amsterdam werkzame zangeres Marina Sjagoetsj weet gelukkig goed raad met de Russische taal en ontsluit dit repertoire voor ons.
We maken daarna een sprong in de tijd naar Dmitri Sjostakovitsj. Zijn muzikale levensverhaal is bekend: na een korte periode van radicaal, revolutionair modernisme kwam Stalin tot de ontdekking dat het publiek niet op moderne kunst zat te wachten – en hijzelf ook niet. Voortaan werd hij flink beknot in zijn muzikale expressie, al is de discussie nooit helemaal beslecht in hoeverre hij zelf achter zijn latere muziek stond. De Zeven romances opus 127 stammen uit 1967. De componist schreef ze dus tegen het eind van zijn leven.
De teksten komen van de algemeen gewaardeerde dichter Alexander Blok. Sjos blij, regime blij. De muziek vertoont de typisch Sjostakoviaanse combinatie van diep gevoelde lyriek met sardonische accenten. Een verrot compromis van een geknakt modernist, zo luidde de traditionele mening. Maar de waarheid ligt anders. Op zijn oude dag hoefde Sjostakovitsj niet meer te vrezen voor vervolging. Zeker niet in een intiem werk als dit, dat geen massa’s arbeiders in grote zalen hoeft te bereiken. We horen nu vooral een eerlijke expressie van een melancholisch mens, dat misschien iets anders van het leven had verwacht maar blij is dat hij nu in rustiger vaarwater zit.
Sjostakovitsj koos voor deze cyclus niet voor de geijkte combinatie zang-piano, maar besloot de zang te paren aan een pianotrio. Nadat we in het eerste lied inderdaad de sopraan met een pianist horen, komt de begeleiding in het tweede nummer ineens van een cello, en in lied drie van de viool! Dat geeft ons de gelegenheid om Marina Sjagoetsj aan het Storioni Trio te koppelen.
