Pianomuziek van ten Holt. Maar niet díé pianomuziek.
Simeon ten Holt (1923-2012) maakte naam als een van de radicaalste modernisten in Nederland, maar hij werd past echt beroemd met zijn latere werk, waarin de tonaliteit volledig in ere hersteld werd. En hebben we het over dat latere werk, dan bedoelen we vooral Canto ostinato. Ten Holt haalde er een gouden plaat mee, en nog altijd wordt het werk bijna elke maand wel ergens uitgevoerd.
Bij de Concertzender zijn we (uitzonderingen niet te na gesproken) ook gek op Canto ostinato, maar laten we eerlijk zijn: we horen het vaak genoeg. Een van onze hoofddoelen is juist om muziek te laten horen die je nergens anders hoort. En laat Ten Holt nou nog veel meer pianomuziek hebben geschreven.
Tijd dus om daar vandaag in te duiken. Dat doen we met een concert uit ons eigen archief. Op het JagthuisFestival 2005, gehouden in de Horstermeer-polder bij Nederhorst den Berg, speelde Ivo Janssen diverse minder bekende pianowerken van Ten Holt. Het concert begon met de Bagatellen. Dit werk stamt nog uit de jaren vijftig, Ten Holts vroege periode. De componist houdt dan nog vast aan de tonaliteit, maar probeert hoe ver hij die kan oprekken. Vaak speelt hij twee tegengestelde toonsoorten tegen elkaar uit. De Bagetellen zijn speels en soms extreem kort.
In de jaren zestig brak Ten Holt hier radicaal mee. Het modern componeren werd bij hem een politieke zaak. Tonale muziek was voor hem de muzikale afspiegeling van slavernij en ongelijke behandeling. Tonale composities waren een teken dat je bij de machthebbers wilde horen. Tenminste: zulke dingen schreef hij in talloze artikelen. Maar na vijven, buiten werktijd, ging hij aan de piano zitten improviseren. Tonaal. “Hele banale dingen”, in zijn eigen woorden. Hij kwam tot de conclusie dat hij als componist “zat te liegen”. Natalon – wat staat voor “niet atonaal”, en een verwijzing is naar zijn eerdere knalmoderne werk ..A/.TA-LON – ontstond rond dezelfde tijd als Canto. Het werk is zo toegankelijk dat we het inderdaad bijna ‘banaal’ zouden noemen. Maar het is muziek met een verhaal. Hier horen we, duidelijk dan waar ook in Ten Holts oeuvre, de muziek die hij na werktijd heimelijk speelde. Het publiceren van Natalon was een bekentenis aan de wereld, een openlijke bekering.
