Klankbron 124
In Memoriam Hugo Zemp 2
De Klankbron met de tweede aflevering van het In Memoriam van Hugo Zemp, een afgelopen Januari overleden Zwitsers-Franse etnomusicoloog en muziek filmmaker. Hij werkte voor het Musée de l’Homme in Parijs en maakte geluidsopnamen en films in West-Afrika, de Salomonseilanden bij Nieuw-Guinea en in verschillende delen van Europa met name Zwitserland maar ook in Georgië. U heeft in de eerste aflevering van 13 maart 2026 https://www.concertzender.nl/programma/de_klankbron_870090/ al een selectie van de opnamen gehoord die hij in West en Noord-Afrika en op de Salomonseilanden gemaakt heeft. In deze tweede aflevering hoort u nog meer opnames uit West-Afrika, de Salomonseilanden waar hij de eerste was die systematisch hun muziek kwam opnemen en Zwitserland. We begonnen met een korte opname van de LP ‘Are ‘Are deel 3 van het bamboe buizen orkest Au Ni Mako. Wij gaan nu eerst verder met een viertal tracks uit West-Afrika. De drie zijn van de Baoule uit Ivoorkust. Het eerste lied is met mondboog begeleiding. Het tweede lied is met de stem van een beschermgeest die weergegeven wordt door een muzikant die blaast door een riet in een kom met water en twee zangers die een mirliton voor hun mond houden. Verder worden ze begeleid door een belspeler, twee kalebas rammelaars en twee lege kalebassen die met de hand aangeslagen worden. Het derde lied wordt gezongen door twee jonge meisjes met een koor van zeven vrouwen waarvan er één op een ratel speelt die bestaat uit een gekarteld stokje dat langs een noot op en neer beweegt. Het vierde en laatste instrumentale stuk is van de Senufo uit Ivoorkust en is van een orkest met 4 balafoons en 3 keteltrommels. Hugo Zemp maakte ook een series films over de Balafoon en andere muziek uit Ivoorkust tussen 2001 en 2006. Zie voor een overzicht van zijn films https://www.der.org/resources/filmmaker-bios/hugo-zemp/
Daarna gaan we verder met de Salomonseilanden. Ging het de vorige keer met name over de panfluit muziek van aldaar, vandaag gaat over de menselijke stem. We beginnen met een lied over een kano reis dat gezongen wordt door een gemengd koor met twee voorzangers. Het wordt gevolgd door een met gesloten mond gezongen of gehumd lied dat gaat over het schilderen van een wenkbrauw. Dan komt een gemengd koor met 3 voorzangsters met een lied dat gaat over het kijken naar tekenen van welkom. Daarna komt het wiegelied van de slangenvrouw gezongen door 4 vrouwen. De slangenvrouw is een bekend thema op de Salomonseilanden. Het lied is gericht aan een baby om niet te huilen en niet bang te zijn.
Het wordt gevolgd door een lied over het kappen van klein bamboe op de berg. Het wordt gezongen door 2 voorzangers begeleid door een koor van 10 mannen en 14 vrouwen. Deze 5 liederen zijn afkomstig van de LP Polyphonies des Iles Salomon en zijn opgenomen op het eiland Savo.
Dan komt een ritueel danslied Suahongi waarin twee liederen tegelijkertijd gezongen worden. 10 mannen zingen één lied in het linker kanaal en 2 mannen een ander lied in het rechter kanaal en alleen op het einde van de cyclus is er sprake van enige coördinatie. De liederen hebben te maken met het ritueel van de voedsel verdeling op feesten. Naar men zegt zijn het liederen die met de eerste bewoners van Bellona meegekomen zijn zo’n 25 generaties geleden en nu worden er nog maar een paar woorden van begrepen. Het wordt gevolgd door een danslied met begeleiding van een geslagen klankbord. Beiden liederen zijn afkomstig van het eiland Bellona van de Salomonseilanden en zijn uitgebracht door Smithsonian Folkways op de LP Polynesian dances of Bellona. Alhoewel het eerste lied een kortere uitsnede is van de eerste track van de LP die uitgebracht werd op de CD Le Voix du Monde. De opnamen werden gemaakt door Jane Mink Rossen en Hugo Zemp in 1974.
Daarna komt een ritueel lied die hoort bij het Sanga ritueel, een ritueel waarmee de voorouders geëerd worden en ervoor gezorgd wordt dat de oogst van taro, kokosnoten en vis voldoende zal zijn. Het lied wordt begeleid met bamboestokken die op de grond gestoten worden. Het wordt gevolgd door een lied van een gemengd koor waarin aan de geesten gevraagd wordt om ervoor te zorgen dat de golven boomstammen doen aanspoelen waarmee boten gemaakt kunnen worden. Beide liederen zijn afkomstig van de LP Musique Polynésienne Traditionnelle D’Ontong Java vol. 2
Dan komen er nog twee treurliederen, het eerste, gezongen door Aaresi en Li’eresi, is voor een vrouw die verdronken is in een rivier. Treurliederen worden continu gezongen door vrouwen na het overlijden tot aan de begrafenis of crematie zoals ook in het laatste treurlied van dit tweede deel over de Salomonseilanden. Het eerste treurlied is van de CD Les Voix du Monde en het laatste lied van de LP ‘Are ‘Are Musique Mélanésienne – Malaita – Solomon Islands – Volume 3.
Na de Salomonseilanden volgt Zwitserland waar Hugo Zemp zelf vandaan kwam en waar hij ook op zich bijzondere geluidsopnamen en muziekfilms gemaakt heeft. U kunt tot het einde van de uitzending luisteren naar Zäuerli met het bel gerinkel uit Appenzell in oost Zwitserland en Jüüzli uit het Muotatal in centraal Zwitserland. U zult horen dat beide manieren van jodelen duidelijk van elkaar verschillen en dat er door zowel mannen als vrouwen gejodeld wordt. Het eerste lied Zäuerli wordt gezongen met bel gerinkel door Silvesterkläusen. Het wordt gezongen op oudejaarsavond 31 December en 13 Januari, oudejaarsavond volgens de Juliaanse kalender, door een gemaskerde en verklede groep met hoofdtooien van 4 mannen en 2 vrouwen die ook door mannen uitgebeeld worden. De groep trekt van boerderij naar boerderij. De mannen hebben koeienbellen van verschillende groottes om de schouder en de vrouwen hebben 9 tot 13 kleinere bellen op de rug en de borst. Aangekomen laat men de bellen klinken en zet een van de Silvesterkläuse een Zäuerli in en de huiseigenaar zingt mee. Gebruikelijk worden er 3 Zäuerli gezongen en de groep wordt beloond met drank en geld. Daarna komen nog een aantal Jüüzli gezongen door 3 mannen, 3 vrouwen en een man en een vrouw.
Playlist
01 Stamping Tube Ensemble ‘Au Ni Mako 0’37
LP ‘Are ‘Are Musique Mélanésienne – Malaita Solomon Islands – Vol. 3
Disques Vogue LDM 30106, 1973, A1d
Recorded by Hugo Zemp at Malaita, Solomon Islands, 1969-1970
02 Song accompanied on the musical bow 3’23
CD Côte d’Ivoire Musique Vocale Baoule
Auvidis Unesco collection D 8048, tr. 9, 1993
recorded by Hugo Zemp at Konsou village, July August 1965
03 Music of a guardian spirit 3’23
CD Côte d’Ivoire Musique Vocale Baoule
Auvidis Unesco collection D 8048, tr. 6, 1993
recorded by Hugo Zemp at Sakasso village, July August 1965
04 Chant De Deux Fillettes Et Choeur 1’58
Baoulé at Kpouébo, 1965, Hugo Zemp
Chant de femmes 2 young girls of 5 and 7 + choir of 7 women, one plays un racleur aoko consistant en un bâtonnet denté passé à travers une noix, et muni d’un petit résonateur
Les Voix du Monde CD III-13
Le Chant du Monde CMX 374 1010.12
An alike track by the same singers also on Musique Vocale Baoule tr. 13
05 Xylophone orchestra 3’26
LP The Music of the Senufo
Bärenreiter-Musicaphon BM 30 L2308, A1
Unesco collection – An Anthology of African Music 9
recorded by Hugo Zemp at Famankaha, Ivory Coast, 1965
06 Vinango 3’45
Canoe voyage
Are Petero, Alan Lugha – lead vocals
Male and female choir
LP Polyphonies des Iles Salomon
Le Chant du Monde LDX 74663, B 1
recorded by Hugo Zemp at Savo island, September 1974
genre Lalaa, mixed choir
07 Segela Ragili 1’22
Stroking the brow
LP Polyphonies des Iles Salomon
Le Chant du Monde LDX 74663, B 2
recorded by Hugo Zemp at Savo island, September 1974
Sung with closed mouths with gestures that imitate painting their brows with lime
genre Sitting dance for women, vivi
08 Gelegele kuli 1’23
Look ahead
Annet Sola, Janet Piu, Serah Tangikoba – lead vocals
Choir of 7 women and 5 men
LP Polyphonies des Iles Salomon
Le Chant du Monde LDX 74663, B 3
recorded by Hugo Zemp at Savo island, September 1974
genre women’s song, rope
09 Lullaby, nyuba nunuli 2’09
The song of the snake woman
Janet Piu, Serah Tangikoba, Mary Gheghe, Senoveva Lolo – voices
LP Polyphonies des Iles Salomon
Le Chant du Monde LDX 74663, B 5
recorded by Hugo Zemp at Savo island, September 1974
10 Jejere dukuli 5’08
Cutting small bamboo
Are Petero, Harry Nangiro – lead vocals
10 men, 14 women – choir
LP Polyphonies des Iles Salomon
Le Chant du Monde LDX 74663, B 7
recorded by Hugo Zemp at Savo island, September 1974
11 Chant De Danse Rituel Suahongi 2’37
Extract of a Suahongi ritual dance by 12 Bellona men living in Honiara capital of Guadalcanal, leading singers Jason Ngiusanga, Momoka and Tepuke. Two autonomous songs are performed simultaneously huatanga by 10 men left channel and pese by 2 men right channel. Only at the end of the cycles occurs a coordination.
The Suahangi belongs to the ritual of food distribution at feasts. It is thought to have been brought by the first voyagers to Bellona from western Polynesia 25 generations ago. Only a few isolated words are understood.
Le Chant du Monde CMX 374 1010.12
CD III-29
Original from the LP Polynesian Dances of Bellona (Mungiki), Solomon Islands. Trach A1, 1978, Ethnic Folkways Records FE 4274.
Recorded by Jane Mink Rossen and Hugo Zemp, 1974
12 Mu’aabaka Pati 2’38
The Taki by Takiika of Mata’ubea lineage
Sikohuri, Noapu’a dance and song leaders
Momoka, Wesley Toopue – beat the sounding board
LP Polynesian dances of Bellona (Mungiki) Solomon Islands, B1
Ethnic Folkways records FE 4274, 1978
Recorded by Jane Mink Rossen and Hugo Zemp at White River, Guadalcanal, 6-7-1974
13 Kau Makau 2’06
LP Musique Polynésienne Traditionnelle D’Ontong Java (Iles Salomon) vol. 2
Vogue LDM 30109, B 7, 1972
Collection du Musée de L’Homme
recorded by Hugo Zemp at Luangiua in the Ontong Java Atoll in 1969
genre Olioli, mixed choir with bamboo stamping tubes. The traditional ritual system centred on the sanga ceremony, which was performed to honor the Island’s legendary founders and to ensure that taro, coconuts, and fish would be plentiful It was also believed that the spirits of deceased ancestors, kipua, were aware of all human events and could interfere in them.
14 Haku Ie Iho Nga Aiku Ngae 3’01
LP Musique Polynésienne Traditionnelle D’Ontong Java (Iles Salomon) vol. 2
Vogue LDM 30109, A 7, 1972
Collection du Musée de L’Homme
recorded by Hugo Zemp at Luangiua in the Ontong Java Atoll in 1969
genre Huakanga, mixed choir
15 Aamamata na Kaukauraro 1’46
Lamentation composed by Kaukauraro
Aaresi, Li’eresi – vocals
CNRS archive BM 979.038
Les Voix du Monde CMX 374 1010.12
CD III-21
Recorded by Hugo Zemp at Hauhari’i, 1977
Funeral laments are sung at the time of a death, and in memory of the departed. About a woman, Pisini’a, drowned in a river.
16 Funeral Lamentation Aamamata 4’06
LP ‘Are ‘Are Musique Mélanésienne – Malaita – Solomon Islands – Vol. 3
Disques Vogue LDM 30106, 1973, A 5 (a, b)
Recorded by Hugo Zemp at Malaita, Solomon Islands, 1969-1970
17 Zäuerli Sung by the Silvesterkläuse 8’41
CD Switzerland Zäuerli Yodel of Appenzell
Auvidis Unesco collection D 8026, tr.1, 1990
recorded by Hugo Zemp at Urnäsch, 13 January 1979
18 Six Jüüzli a, b 2’09
a) Dr Jung Sagelienschtli
name of a person
b) Z’Kartschen Sebi’s
name of a person
Alois Schmidig, Paul Schmidig, Joseph-Maria Schelbert – voices
CD “Jüüzli” Jodel du Muotatal
Le Chant du Monde LDX 274 716, track 10
recorded by Hugo Zemp at Sali in Alois Imhof’s Alpine pasture hut, 20-6-1979
19 Trois Jüüzli a, b 2’05
a) Dr Nägelibärgler
name of a mountain
b) Höch Turä Jüüzli
name of a mountain
Rosa Imhof, Ida Schmidig-Imhof, Frieda Imhof-Betschart
CD “Jüüzli” Jodel du Muotatal
Le Chant du Monde LDX 274 716, track 11
recorded by Hugo Zemp at Sali in Alois Imhof’s Alpine pasture hut, 20-6-1979
20 Trois Jüüzli a, b, c 3’28
a) by Richard Gwerder and Vreni von Rickenbach-Ulrich
b) by Theres Suter-Ulrich and Vreni von Rickenbach-Ulrich
c) by Alois Suter and Theres Suter-Ulrich
Le Chant du Monde LDX 274 716, track 12
recorded by Hugo Zemp at Muotatal in Alois Suter’s flat, 3-7-1979
