Componisten/uitvoerenden: Georg Philipp Telemann | Johann Sebastian Bach
Religieuze muziek. In deze aflevering Lutherse missen van Johann Sebastian Bach, Georg Philipp Telemann en Johann Daniel Pucklitz. Pucklitz was in Danzig werkzaam en componeerde eveneens verschillende Missae breves.
De zogenoemde Lutherse missen wijken af van wat doorgaans onder een mis wordt verstaan. In plaats van de volledige rooms-katholieke misdelen beperken zij zich tot het Kyrie en het Gloria.
Deze verkorte vorm, ook aangeduid als Missa brevis, had een vaste plaats binnen de Lutherse eredienst, waar het Latijn in de barokperiode op hoogtijdagen bleef voortbestaan naast de volkstaal. In de praktijk werden deze delen niet als zelfstandige composities uitgevoerd, maar ingebed in een bredere liturgische context met koraalmuziek, lezingen en vaak een cantate.
Het Kyrie bood ruimte voor verstilling en smeekbede, terwijl het Gloria juist een uitbundig lofkarakter heeft. Samen vormen zij een compacte, maar inhoudelijk rijke kern.
Johann Sebastian Bach gaf met zijn vier Lutherse missen (BWV 233–236) een indrukwekkend voorbeeld van deze traditie. Hij stelde ze grotendeels samen uit eerder gecomponeerde cantatedelen, die hij voorzag van een Latijnse tekst en verbond zo de Duitse cantatetraditie op ingenieuze wijze met de eeuwenoude Latijnse mis.
Bach stond hierin niet alleen: ook componisten als Telemann en Kuhnau schreven Lutherse missen. Minder bekend, maar niet minder interessant, is Johann Daniel Pucklitz, die in Danzig werkzaam was en eveneens verschillende Missae breves componeerde.
Zijn Missa brevis in C klinkt in dit programma naast Bachs mis in F (BWV 233) en een mis van Telemann.
Johann Sebastian Bach (1685-1750)
1. Lutherse Mis in F-groot, BWV 233
Uitvoerenden: Hanna Herfurtner, sopraan, Elvira Bowen, alt, Thomas Bonni, bas. Kölner Akademie o.l.v. Michael Alexander Willens
(CD label: Pentatone nr. PTC 5187509)
Johann Daniel Pucklitz (1705-1774)
2. Missa brevis in C-groot
Uitvoerenden: Gudrun Sidonie Otto, sopraan, Elvira Bill, alt, Georg Poplutz, tenor, Thilo Dahlmann, bas. Goldberg Vocal Ensemble & Goldberg Baroque Ensemble o.l.v. Andrzej Szadejko
(CD label: MDG nr. 9022373-6)
Georg Philipp Telemann (1681-1767)
3. Missa brevis in d-klein, TWV 9:14
4. Uit de cantate ‘Meines Bleibens ist nicht hier’: “Ich wand’re fort” TWV 7:1
Uitvoerenden: Alex Potter, contratenor. Ensemble La dolcezza o.l.v. Veronika Skuplik
(CD label: CPO nr. 555192-2)
Aanvulling:
Georg Philipp Telemann
5. Fuga VTWV 30:5
Uitvoerende: Michael Fuerst, orgel
(CD label: CPO nr. 555192-2)
