Nieuwe wegen in een van Mozarts laatste jaren?
Vandaag draaien we Mozartmuziek uit 1789. Het was een van zijn laatste jaren. Volgens sommige kenners is Mozart in die tijd op weg naar een nieuwe stijl. Het is allemaal iets minder melodisch, iets meer op contrasten gericht, en bij vlagen experimenteel. We moeten dat verschil ook weer niet overdrijven. Mozart heeft in elke fase van zijn loopbaan de mooiste melodieën geschreven. Maar als je weet waar je op moet letten hoor je het wel. Vorige week werd dat al duidelijk in de late symfonieën. Vandaag kunnen we het horen in zijn achttiende en laatste pianosonate.
Mozarts pianosonates volgen over het algemeen eenzelfde opbouw. Ze bestaan uit drie delen, zeer overwegend in majeur, met een zangerige melodielijn en een eindeloos repertoire aan nieuwe thema’s. Hoewel ze vaak wel lastig zijn om te spelen, zijn de werken niet vaak echt gecompliceerd. Maar dan nummer achttien! Na een éénstemmige inleiding van twee maten (“er is er een jarig, hoera, hoera”) ontwikkelt zich een eerste deel waarin polyfone frasen steeds maar over elkaar heen buitelen. En dan te bedenken dat Mozart in deze tijd naar eigen zeggen bezig was met “drie korte, gemakkelijke sonates” voor prinses Friederike van Pruisen! We kunnen ons haast niet voorstellen dat deze sonate erbij hoort. Het lijkt meer een werk voor eigen gebruik – in een periode dat Mozart veel Bach heeft gespeeld. (Daarop komen we volgende week nog terug.)
Verder draaien we ook het Klarinetkwintet in A. Eveneens een werk uit 1789, maar met een heel ander karakter. Mozart experimenteert hier niet met polyfone frasen of andere stekelige dingen. Hij laat de klarinet juist heel vloeiend opgaan in de andere vier instrumenten (twee violen, een altviool en een cello, m.a.w. een strijkkwartet). Dat is bijzonder, want vanouds zijn dit soort werken vaak concertant opgebouwd. De blazer wordt dan als een solist uitgespeeld tegen de vier strijkers, die als klein orkest fungeren. Hier krijgt elk instrument op zijn tijd een solo, worden alle instrumenten om beurten aan elkaar gepaard en vervult ook de klarinet weleens een begeleidende rol. Kamermuziek zoals het hoort te klinken. Mozart had er lang over gedaan, maar in dit werk bereikte hij het.
Tot slot hoort u in deze aflevering twee losse aria’s. Misschien herinnert u zich nog wel onze Haagse aflevering begin dit jaar. We volgden daar het wonderkind Mozart in Den Haag (en Londen) en zagen hoe hij steeds meer genres onder de knie kreeg. Een opera bleek nog wat te veel gevraagd, daarom schreef de jonge Wolfgang concertaria’s.
Mozart werd allengs een ster in het operabedrijf, maar heeft zijn hele leven losse aria’s gecomponeerd. Soms voor concertant gebruik, vaker als toevoeging aan zijn eigen opera of de opera van een andere componist. Daar was vaak vraag naar als een opera opnieuw werd uitgevoerd: het publiek kwam af op zulke noviteiten en vaak hadden de zangers ook speciale wensen die gehonoreerd moesten worden. In deze Sanssouci hoort u twee aria’s. “Alma grande e nobil core” is geschreven voor I due baroni van Domenico Cimarosa, terwijl “Vado, ma dove?” schitterde in Il burbero di buon cuore van Vicente Martín y Soler.
Afspeellijst
Alles van Wolfgang Amadeus Mozart
1. Pianosonate nr. 18 in D, KV 576
2. Klarinetkwintet in A, KV 581
3. “Alma grande e nobil core”, KV 578
4. “Vado, ma dove?”, KV 583
Uitvoerenden
Maria João Pires (1)
Sabine Mayer (klarinet), Carmina Kwartet (2)
Elisabeth Schwarzkopf (sopraan), London Symphony Orchestra o.l.v. George Szell (3, 4)
