Mozart mag nog één jaar schitteren.
Ons Mozartjaar loopt langzaam ten einde. We zijn nu aangekomen bij 1791, Mozarts laatste levensjaar. Natuurlijk weet de componist nog van niets, want hij zou pas in december sterven na een vrij kort ziekbed. Zijn vooruitzichten zijn zelfs vrij goed: na jaren van financiële misère krijgt hij eindelijk een beetje grip op zijn geldzaken. Ook krijgt hij nu een post als vice-kapelmeester van de Stefansdom. Onbezoldigd, maar te zijner tijd zou hij kapelmeester worden en die baan werd wel betaald. Of die belofte zou worden waargemaakt zullen we nooit weten…
In elk geval stond hem een zeer vruchtbaar jaar te wachten, waarin hij veel muziek schreef in verschillende genres. Vandaag doen we daar een eerste greep uit. Om te beginnen Mozarts Pianoconcert nr. 27. Oude tijden herleefden! Eindelijk schreef Mozart weer een pianoconcert, dat hij zelfs als solist boven de doopvont zou houden, in een concert waar het Weense publiek tegen betaling op af kwam. Dat was sinds 1786 niet meer voorgekomen. Over de muziek kunnen we kort zijn: Mozart kon het nog, en we kennen zijn stijl nog helemaal terug. Op 4 maart was de première; het was Mozarts laatste openbare optreden.
Verder horen we ook Mozarts laatste strijkkwintet. Twee weken geleden hoorden we het eennalaatste al. Misschien vindt u nu dat we dat niet goed gespreid hebben. Maar het werk is bijzonder genoeg om deze concentratie te rechtvaardigen.
In de uitzending van twee weken geleden merkten we al op dat het voorlaatste kwintet heel bijzonder was, met name vanwege zijn vorm. We merkten toen ook op dat de Pruisische kwartetten, die Mozart kort daarvoor schreef, eveneens iets bijzonders hadden. Mozart doet daar zijn best om de cello, die normaal de baslijn verzorgd, als solo-instrument in te zetten. In zijn laatste kwintet doet hij iets soortgelijks: meteen al aan het begin klinken de twee altviolen samen, terwijl de andere instrumenten zwijgen.
Om meerdere redenen veelzeggend. Ten eerste is de altviool Mozarts eigen instrument. Ten tweede heeft de altviool in het orkest of kwartet meestal een heel bescheiden rol al vulstem. De tweede alt kan in het kwintet makkelijk het vijfde wiel aan de wagen worden als je conventioneel componeert. Maar Mozart, die de afgelopen jaren flink over dit probleem heeft nagedacht, vindt nu een manier om ze allebei te laten schitteren – en om de vorm van het kwintet maximaal tot zijn recht te laten komen.
Tot slot draaien we een kort, maar zeer bekend werk: Ave verum corpus. Het is een zogenaamd motet, een kort religieus werk met een tekst die niet tot de standaard mistekst behoort maar op bepaalde momenten wel in de liturgie kan worden ingelast. Het motet is een oeroud genre, en de muziek is vaak erg ouderwets omdat de liturgie nu eenmaal beperkte variatie toelaat. Toch weet ook Mozart binnen de nauwe grenzen hier te woekeren met zijn talent. Bovendien doet het sterk denken aan de koren uit zijn vrijmetselaarsmuziek, niet in het laatst zijn opera Die Zauberflöte.
Afspeellijst
1. Pianoconcert nr. 27 in Bes, KV 595
2. Strijkkwintet in Es, KV 614
3. Ave verum corpus, KV 618
Uitvoerenden
English Chamber Orchestra; Daniel Barenboim (piano en directie) (1)
Amadeus Kwartet, Cecil Aronowitz (tweede altviool) (2)
Vocaal ensemble en kamerorkest Lausanne o.l.v. John Nelson (3)
