Roadburn kiest het ruime sop

Muziekfestivals groeien het liefst met hun publiek mee, en slaan tegelijkertijd stoutmoedig hun vleugels uit. Het Tilburgse festival Roadburn is wel het droomvoorbeeld. Ooit begonnen als het gezelligste heavy muziekfestival voor metal, doom en stoner, is Roadburn nu verder doorgegroeid naar een van de meest toonaangevende underground festivals in Europa. Die underground kun je heel breed nemen, en de editie van 2026 is in dat opzicht buitengewoon gedenkwaardig. Want naast vooruitstrevende metal en psychedelische gitaarexpedities, was er ook plek voor minimal music, drone, avant-garde elektronica-uitspattingen, postrock, weirde folk en shoegaze. Roadburn verlaat de begaande wegen en kiest het ruime sop.

Gemeenschappelijk gevoel

Van 16 tot en met 19 april trokken duizenden bezoekers naar Tilburg, waar het festival hoofdzakelijk plaatsvindt in poptempel 013 en de Koepelhal. In deze onrustige, rumoerige tijd gaat Roadburn het sociale engagement zeker niet uit de weg. Vanuit een gemeenschappelijk gevoel omarmen musici en publiek elkaar. Een aantal bands kaart de Palestijnse zaak aan. De Britse jazzy postpunkband Maruja geeft een furieus concert met als stralend middelpunt, de onstuitbare frontman Harry Wilkinson. Andere bands als het indringende Mandy, Indiana roepen op tot meer begrip voor de onderdrukte vrouw. Het gruizige, industriële geluid van de Brits-Franse band zorgt voor extase in de kleine zaal van 013. Als de uiterst charismatische frontvrouw Valentine Caulfield zich tussen de toeschouwers begeeft, is ze er niet meer weg te krijgen. Een concert van Mandy, Indiana heeft meer iets weg van een performanceritueel. Muziek om de kwelgeesten die ons beknotten te verjagen. Zo’n ritueel wordt ook ontketend tijdens het concert van het Nederlandse Teardrinker  In opdracht van Roadburn schreef bandaanvoerder Kim Hoorweg het werk I Hope This Hurts. Ooit was Hoorweg een begenadigd jazz-zangeres maar nu slaat ze een andere, actuelere toon aan. Als non-binair persoon wil Hoorweg luid en duidelijk de waarheid zeggen en zingen over de misbruikte vrouw door de eeuwen heen. De oerschreeuw van Teardrinkers aangrijpende metal hamert de boodschap er op overtuigende wijze in. Kim Hoorweg heeft een perfecte uitlaatklep gevonden.

Drone-muziek

Gedurende vier dagen bestrijkt Roadburn het complete muzikale spectrum. Voor het eerst wordt er op gepaste wijze een eerbetoon gebracht aan de pioniers van de drone-muziek. Want de lang aangehouden, zoemende, dreunende en statische klanken komen niet alleen uit gierende elektrische gitaren. Hoogtepunt is het werkelijk grensverleggende optreden van het Belgische tweespan: metalformatie Wiegedood en saxofoonensemble Bl!ndman. Tijdens hun geoliede optreden spelen ze hun eigen vrije, met metal gelardeerde interpretaties van werken van minimal-pionier James Tenney, waaronder Saxony voor saxofoons en delay en het gitaarkunststukje Septet. Gedenkwaardig is het moment waarop een volle grote zaal van 013 muisstil luistert naar Pari Intervallo van Arvo Pärt in een stemmige bewerking voor saxofoonensemble. Het conceptuele Pendulum Music (alweer uit 1968) van Steve Reich fungeert als slotakkoord: zwiepende microfoons boven luidsprekers zorgen voor een kalmerende feedback. Minimal music klonk er ook tijdens een speciaal Off Road Roadburn-concert in de uiterst sfeervol verlichte Sint Jozefkerk. Het Tilburgse ensemble Het Concreet van Mathijs Leeuwis gaf een heerlijk eigenzinnige interpretatie van La Monte Youngs conceptuele werk Composition 1960 no. 7. In het werk staan twee noten centraal, de fis en b. De omschrijving daarbij luidt: ‘To be held for a long time’. Deze revolutionaire pennenstreek van La Monte Young geeft volop voer aan musici om de meest spectaculaire dronestukken te creëren. Leeuwis en zijn medemusici -onder wie celliste Jacqueline Hamelink en gitarist Bram Stadhouders- brengen een drie uur durende ode aan dit pionierswerk, een soort tegenhanger van John Cage’s stiltestuk 4’33’’. De Concertzender heeft opnames van deze La Monte Young-performance gemaakt, die op een later tijdstip worden uitgezonden.

Acid Mothers Temple

Eén van de speciale ensembles-in-residence tijdens Roadburn was het Japanse psychedelische collectief Acid Mothers Temple. In hun broeierige, vaak explosieve cocktail stoppen ze spacerock, free jazz, minimalisme, Japanse mystiek en een gezonde dosis krankzinnigheid. Want Acid Mothers Temple-concerten lopen altijd uit op een hemelse heksenketel. Voor hun drie Roadburn-concerten kregen oerleden, gitarist Makoto Kawabata en elektronicawizard Hiroshi Higashi, voor het eerst in ruim twintig jaar weer gezelschap van toetseniste/zangeres Cotton Casino. Haar manische, ontwapenende optreden zorgde voor een extra shot absurdisme. Vaak zette Kawabata een nieuw stuk in met een traag, eindeloos herhalend gitaarakkoord, waarna langzaam maar zeker het psychedelische pandemonium kon losbarsten. Zo klonk hun classic Pink Lady Lemonade, en brachten ze tijdens het slotconcert een angstaanjagend luide versie van spacerockodyssee Cometary Orbital Drive.

Roadburn koestert sowieso de buitenbeentjes. Eén van de opvallendste boekingen was de Britse band These New Puritans. De artrock-formatie rond broers Jack en George Barnett trekt volledig zijn eigen plan. Hun complexe songs meanderen langs minimal music, verstild modern klassiek, postrock en duistere elektro. Ze luisteren even goed naar Benjamin Britten als Coil, Talk Talk of Steve Reich. Een vreemde eend in de Roadburn-bijt, maar in de grote zaal van 013 was These New Puritans helemaal op hun plek. Met uitgebreid slagwerk, piano en vele synths creëerden ze een zinsbegoochelende show die veel aandacht van de altijd onrustige festivalbezoeker eiste. Dit is heavy underground muziek waar je stil van wordt. Even later zou de Amerikaanse band Bitchin Bajas nog meer analoge synthesizers van stal halen voor hun hypnotische klanktapijten. Het trio rond synth-wizard Cooper Crain paart de repetitieve trance van krautrock en minimal aan het speelplezier van een jazzgigant als Sun Ra. In het adembenemende slotstuk stapelen ze laag op laag, waarbij fluitmelodieën samensmelten met luchtig opborrelende synthesizerriedels.

Hiphop

Ook een noviteit: Roadburn verwelkomt de vrijdag- en zaterdagnacht met clubnights vol experimentele elektronica en dj-optredens. De show van de Britse, non-binaire producer Aya was in alle opzichten ontregelend en vernieuwend. Als een kleurrijke wildebras bestormt Aya het speelvlak waarbij de chique laptop en elektronica het regelmatig moeten ontgelden. Geen zorgen: met een opmerkelijk vlotte babbel en dynamische souplesse vult Aya de gaten. De muziek is even onstuimig, variërend van een Aphex Twin-achtige abstracte techno tot zweterige, ongebreidelde dance.

Sinds een aantal jaren opent Roadburn ook de poorten voor vooruitstrevende hiphop. Een van de surprise-optredens tijdens het festival kwam op naam van Armand Hammer. Het Amerikaanse hiphopduo – bestaande uit Billy Woods en Elucid- valt op door hun bezwerende, experimentele backing tracks en sociaal geëngageerde rapteksten. Afzonderlijk gaven Woods en Elucid ook concerten. Waar Elucid vaak afstandelijk en onpeilbaar blijft, pakt de beweeglijke Woods zijn publiek wat makkelijker in met veel flair voor dictie en speelse ritmes.

Wie overigens mocht denken dat Roadburn de elektrische gitaren heeft opgeborgen, wees gerust. Iedere dag kan de bezoeker zijn eigen route uitstippelen en zo ook voor een compleet heavy, gitaar-georiënteerd menu kiezen. Opmerkelijk dit jaar was het aantal, door shoegaze-muziek geïnspireerde bands, onder wie Nothing en Blackwater Holylight. Deze kenmerkende, jaren negentig muziekstijl maakt een verdiende comeback, ook onder de TikTok-jeugd. De effectrijke, traag langs elkaar schuivende gitaarmuren, en de dromerige zang zorgen voor een futuristisch, hallucinerend klanklandschap. De Belgische band Slow Crush is een van de betere, Europese shoegazebands van dit moment. Tijdens Roadburn speelde ze twee sets rond hun albums Aurora en Thirst. De band brengt een uitgebalanceerde mix van melancholische metal, shoegaze en dreampop, waarbij vooral frontvrouw Isa Holliday ogen en oren op zich weet gericht met haar bezielde stemgeluid en performance.

Ook de Japanse experimentele metalband Boris leverde galavoorstellingen af tijdens Roadburn. Tijdens hun adembenemende slotshow stonden de langgerekte, drone-albums Feedbacker en Flood centraal. Op deze vroege albums excelleert Boris in weemoedige proggy, gitaarmelodieën die uitmonden in allesverzengende drones. De daverende gitaarnoise-explosie van Flood 3 -compleet met stroboscopische lichtshow- schudt de allerlaatste confettistukjes uit de nok van 013. Een toepasselijke slotakkoord voor een van de meest vrijzinnige en toekomstgerichte Roadburn-edities van de afgelopen jaren.

Mark van de Voort