Mariama

Van 1991 tot 2002 woedt in Sierra Leone een burgeroorlog. Een kwart van de bevolking vlucht naar buurlanden. Een groepje vluchtelingen richt in 2002 in Guinee de Sierra Leone’s Refugee All Stars op. In 2004 keren zij terug naar Sierra Leone en in 2006 brengen zij hun eerste album uit: Living Like a Refugee. Op hun CD’s spelen zij afwisselend highlife en reggae. Op hun album Rise & Shine, uit 2010, wordt hun zang soms alleen door trommels begeleid. En op het album Radio Salone, uit 2012, staan intermezzo’s met zang met uitsluitend trommelbegeleiding. Het nummer Goombay Interlude: Rain Come Sun Come, is het Nigeriaanse volksliedje “Abi Mama”, dat al in de jaren zestig opgenomen is door de Nigeriaanse zanger en trompettist Roy Chicago met zijn band Roy Chicago And His Rhythm Dandies. In de tekst van dit “Goombay Intermezzo” hoor je: “regen komt, zon komt”, en verderop: “sneeuw komt, ijs komt”.

De teksten van de zangers van de Refugee All Stars gaan vaak op een grappige manier over negatieve ervaringen met vrouwen, of ze zijn op een grappige wijze moralistisch. En dat geldt ook voor andere zangers van “Palm Wine Guitar Music”, zoals S. E. Rogie en Abdul Tee-Jay.

Van de LP Dead Men Don’t Smoke Marijuana, ofwel “Dode mannen roken geen marihuana”, van S. E. Rogie, zijn de nummers African Gospel en Nor Weigh Me Lek Dat, wat gaat over 2 ruzie makende vrouwen: “Kijk me niet zo aan!” wordt er gezongen.

Van het akoestische album Palm Wine A Go-Go, van Abdul Tee-Jay, is het nummer “Oda”. Het is in het Krio en het gaat over “de vrouw” van de zanger, Oda: “Oda, Oda, ja, ja, dit is een slecht medicijn; met al jouw heerlijke kookkunsten kook je visgraten voor mij. Als je me wilt, moet je wel kunnen koken. Als je kunt koken, wil ik je graag hebben. Maar alsjeblieft, kook niet voor me met afval en vuilnis.” In dit nummer is ook duidelijk de kongoma te horen. Dat is een lamellofoon (evenals de duimpiano) in de vorm van een grote kist, met slechts 3 of 4 lamellen. In dit nummer speelt Tee-Jay ook een solo op de kongoma.

Van het laatste album van de Refugee All Stars, Libation (= plengoffer), uit 2014, is het nummer Ghana Baby. Daarin zingt de zanger over een Ghanese vriendin Adjoa. Deze naam wijst er op dat ze is geboren op een maandag. In West-Afrika krijgen de mensen een naam die bepaald wordt door de dag in de week waarop ze zijn geboren. Adjoa heeft hem verlaten en is teruggekeerd naar Ghana zonder enig bericht voor hem achter te laten. In het volgende nummer, Maria, wordt hij ook door een vrouw verlaten: “Je zegt tegen me dat je met me gaat trouwen, in goede en in slechte tijden, je zal altijd bij me blijven, de rest van ons leven, je zal van me houden, voor altijd en eeuwig. Maar dan is mijn geld op, en tot mijn verbazing pak je je spullen in en ga je weg”.

Eveneens van het album Libation is de highlife No Feel Bad O. De toevoeging “O” aan het eind van een zin komt uit de lokale talen uit dit gebied. Net als in het Franse “ne …. pas”, hoort “o” op het eind van de zin bij een ontkenning: “no … o”, met de “o” op een lage toonhoogte uitgesproken.

Van het album Radio Salone is de highlife Mampama. Mampama is één van de woorden die in Sierra Leone voor palmwijn worden gebruikt.

Salone is de naam voor Sierra Leone in het Krio. Krio is het equivalent in Sierra Leone van het Pidgin English, dat in Nigeria en Ghana gesproken wordt.

Van de eerste LP van de Refugee All Stars: Living Like A Refugee zijn:

Kele Mani, en dat is Mandingo voor “Oorlog is niet goed”, en:

Let We Do We Own, en dat betekent “Laten we onze eigen dingen doen”. Dit lied moedigt de Sierraleoniërs aan om trots te zijn op hun cultuur, door hun eigen muziek te spelen en in hun moedertaal te zingen.

Met dank aan Harm van der Wal voor het beschikbaar stellen van zijn Afrikaanse muziek.

Playlist:

1. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Oruwiebie, Rise & Shine, 2010, Cumbancha CMB-CD-18, 2’53
2. Sierra Leone Refugee All Stars: Muloma, CD Rise & Shine, 2010, Cumbancha CMB-CD-18, 4’53
3. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Ghana Baby, CD Libation, 2014, Cumbancha CMB-CD-30, 3’05
4. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Maria, CD Libation, 2014, Cumbancha CMB-CD-30, 3’43
5. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Mampama, auteur: Ashade Pearce, CD Radio Salone, 2012, Cumbancha CMB-CD-23, 4’07
6. E. Rogie: African Gospel, auteur: S. E. Rogie, CD Dead Men Don’t Smoke Marijuana, 1994, Real World Records 7243 8 39639 2 8, 4’20
7. E. Rogie: Nor Weigh Me Lek Dat, auteur: S. E. Rogie, CD Dead Men Don’t Smoke Marijuana, 1994, Real World Records 7243 8 39639 2 8, 4’05
8. Abdul Tee-Jay: Oda, auteur: Abdul Tee-Jay, CD Palm Wine A Go-Go, 2003, Far Side Music FSCD 1001, 4’03
9. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Goombay Interlude: Rain Come Sun Come, auteur: Reuben trad., CD Radio Salone, 2012, Cumbancha CMB-CD-23, 2’05
10. Roy Chicago And His Rhythm Dandies: Abi Mama, EP Afro Rhythm Parade Vol. 6, Philips 420 013 PE, 2’27
11. Sierra Leone’s Refugee All Stars: No Feel Bad O, CD Libation, 2014, Cumbancha CMB-CD-30, 3’46
12. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Kele Mani, auteur: Reuben M. Koroma, CD Living Like A Refugee, 2006, Anti- 6837-2A, 4’32
13. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Let We Do We Own, auteur: Reuben M. Koroma, CD Living Like A Refugee, 2006, Anti- 6837-2A, 5’08
14. Sierra Leone’s Refugee All Stars: Kali, auteur: Reuben M. Koroma, CD Radio Salone, 2014, Cumbancha CMB-CD-23, 7’28