Een van Mozarts belangrijkste invloeden – en zelf ook een componist van grote naam.
Dit jaar houden we bij Sanssouci een Mozart-themajaar. De eerste afleveringen laten we echter nog geen muziek van Wolfgang zelf horen, maar van zijn eerste voorbeelden: de componisten die in zijn vroegste jeugd in Salzburg actief waren en waar hij als kind zijn eerste indrukken van opdeed. Vorige week hoorden we muziek van Eberlin en Adlgasser. Vandaag is het de beurt aan een veel grotere naam: Michael Haydn.
Michael Haydn (1737-1806), dat was inderdaad de jongere broer van Joseph Haydn. Ze werden in een Neder-Oostenrijks dorpje geboren, als zoon van de schout. Nadat Joseph op de kathedraalschool in Wenen al heel vroeg een muzikaal talent bleek te hebben, trad Michael in zijn voetsporen. Zijn eerste baan als kapelmeester bracht hem naar Großwardein (Oradea) in Transsylvanië, maar als componist baarde hij al gauw buiten het stadje opzien. Zo kon hij in 1763 naar het veel grotere hof van Salzburg komen. Daar zou hij zijn hele leven blijven wonen en werken.
Mozart was toen zeven jaar. De jongste van de Haydn-broers werd al gauw zijn grote voorbeeld, vooral in typisch Salzburgse genres als de kerkmuziek en het strijkkwintet. Het eerste snapt u waarschijnlijk: Salzburg was een aartsbisdom, en een kerkvorst heeft veel kerkmuziek nodig van zijn hofcomponisten. Het tweede leggen we u even uit. Een strijkkwintet zoals Michael Haydn ze schreef bestaat uit twee violen, twee altviolen en een cello. Een strijkkwartet plus één extra alt, dus. (Er bestaan ook kwintetten met twee cello’s, dat is het type van Boccherini.) Het gebruik van twee altviolen ging terug op oude, zeventiende-eeuwse orkesten; in Salzburg waren zulke bezettingen nog springlevend. Wanneer je zo’n Salzburgs orkest uitkleedt tot enkelvoudig bezette stemmen, ontstaat er een strijkkwintet.
In deze Sanssouci horen we een mis en een kwintet van Michael Haydn. De Sint-Aloysiusmis is geschreven voor meisjeskoor, orgel en orkest. Haydn schreef meerdere missen voor deze bezetting. Daarna horen we het Kwintet in Bes, Perger 105. Dit zesdelige werk is, net als de vroege strijkkwartetten van zijn broer, opgebouwd als een divertimento. Qua diepgang en artistieke ambitie is dit stuk nog een eind verwijderd van Mozarts rijpe kwintetten, maar de eerste stappen zijn gezet.
Afspeellijst
1. Michael Haydn, Missa Sancti Aloysii. Mädchenchor Hannover en Gioco con Suono o.l.v. Gudrun Schröfel; Ulfert Schmidt (orgel).
2. Michael Haydn, Strijkkwintet in Bes, P. 105. Salzburger Haydn-Quintett
