Nog één keer mochten de Mozarts naar Italië. En naar Wenen.
Vorige week lieten we Mozart achter aan het eind van 1772. Vader en zoon hadden van hun nieuwe baas nog één keer toestemming gekregen om naar Italië te trekken. Niet voor een jaar, maar voor een paar maanden.
De reis ging naar Milaan, waar ze hun tijd weer bijzonder vruchtbaar besteedden. Zo schreef Mozart in Milaan zijn eerste volledige strijkkwartet-cyclus. De zes werken – dat was het standaardaantal voor zo’n cyclus – zijn typisch voor de instrumentale muziek van de jonge Mozart. Heel diepgravend is het nog niet, maar de componist stelt hoge technische eisen aan zichzelf en zorgt ervoor dat we ons geen moment vervelen.
Ook in Milaan schreef Mozart zijn motet Exsultate, jubilate. Een onvergetelijk stuk, nog altijd wereldberoemd en misschien wel het eerste echte meesterwerk van de jonge componist. Voor de goede orde: hij schreef het stuk enkele weken voor zijn zeventiende verjaardag. Het werk, een motet in de vorm van een cantate, vraagt om een krachtige sopraan, zo een als de castraat Venanzio Rauzzini in huis had.
In maart gingen vader en zoon weer terug naar Salzburg. Wat Mozart daar schreef, steekt bij de pracht van dit motet misschien een beetje flets af. Toch willen we u het Divertimento voor blazers in Bes niet onthouden. Het is namelijk Mozarts eerste compositie in dit genre. Later, in zijn Weense tijd, zou Mozart ontzettend veel betekenen voor de emancipatie van de blaasinstrumenten en de muziek die ervoor geschreven werd. De werken die hij in zijn Salzburgse tijd schreef, zijn een begin.
Met de reislust van de Mozarts was het intussen nog niet gedaan. Wederom vroeg vader Mozart verlof aan voor een reis, dit keer naar Wenen. Aartsbisschop Colloredo stemde opnieuw toe. Daarmee ondergroef hij zijn eigen belangen, want in Wenen probeerde Mozart een aanstelling te krijgen aan het hof van keizerin Maria Theresia. Niet voor het eerst trouwens, en ook deze keer ving hij bot.
Maar in Wenen was nog zoveel meer te doen. De hoofdstad van het Habsburgse Rijk werd hoe langer hoe meer de hoofdstad van de muziek. Haydn had in 1771 zijn strijkkwartetten opus 17 uitgebracht, en het jaar daarna de muziekwereld geschokt met zijn kwartetten opus 20. Mozart moet die kwartetten in Wenen gehoord hebben. Hij begon meteen aan een nieuwe serie strijkkwartetten, en de invloed van Haydn is in elke noot merkbaar. De stukken hebben vier delen in plaats van drie, en in techniek en expressie zijn ze er sprongen op vooruit gegaan.
Mozart was in 1773 zeventien jaar oud. Dan ben je te oud om wonderkind te zijn. Maar in dit jaar veranderde hij definitief in een volwassenen genie!
Afspeellijst
1. Strijkkwartet in Es, KV 160
2. Exsultate jubilate, KV 165
3. Divertimento voor blazers in Bes, KV 186
4. Strijkkwartet in d, KV 173
Uitvoerenden
Hagen Quartett (1, 4)
Elly Ameling (sopraan), English Chamber Orchestra o.l.v. Raymond Leppard (2)
Wiener Philharmoniker o.l.v. Karl Böhm (3)
