Wat is er mooier dan vier strijkers? Vijf strijkers!
Vorige aflevering volgden we Mozart in 1773 naar Milaan, terug naar Salzburg en weer naar Wenen. Overal had hij prachtige muziek geschapen, maar in Wenen was nog iets veel belangrijkers gebeurd: hij had Haydn leren kennen. Nou ja, de man zelf vermoedelijk niet, maar zijn strijkkwartetten moet hij in de keizerstad gehoord hebben. Het was het beslissende zetje om zijn stijl helemaal volwassen te maken. Vanaf nu was Mozart niet meer het voormalige wonderkind, maar een volwassen genie met wie heel Europa rekening moest gaan houden!
Terug in Salzburg zal Mozart ongetwijfeld Michael Haydn hebben opgezocht, Haydns jongere broer die daar al jaren werkte. Wat zullen ze besproken hebben? Het blijft gissen, maar we hebben wel een idee. Ze zullen het vast gehad hebben over het strijkkwartet … en over het strijkkwintet. Kwintet? Ja, een compositie met één altviool meer dan een strijkkwartet. Een typisch Salzburgs genre, met zijn wortels in de orkesten van weleer (waarin meer plaats was voor altviolen) en waarin Michael Haydn zich al gespecialiseerd had.
Mozart zou in zijn hele leven zes strijkkwintetten schrijven – geen duizelingwekkend aantal, maar de aandacht die hij aan het genre gaf maakt dit deel van zijn werk de moeite meer dan waard. Bovendien zijn de kwintetten redelijk eerlijk over zijn oeuvre verdeeld, zodat ieder nieuw werk weer een duidelijke evolutie laat zien. In december 1773 waagde hij zich voor het eerst aan dit genre – met alle bagage en inspiratie die hij van de beide Haydns had meegekregen.
Mozart had nóg een belangrijke primeur dat jaar: hij schreef zijn eerste soloconcert! En toch staat de compositie die we bespreken bekend als het Pianoconcert nr. 5 van Mozart. Hoe kan dat? Jaren eerder had Mozart inderdaad al vier pianoconcerten geschreven, maar dat waren bewerkingen. Op zijn reizen door West-Europa, vooral in Frankrijk, had hij stapels klaviersonates leren kennen. Mozart maakte daar thuis in Salzburg een selectie uit, en schreef er orkestpartijen bij. Omdat de originelen van componisten kwamen die bij Mozarts dood allang vergeten waren, duurde het wel even voordat de muziekwetenschap doorhad dat het om bewerkingen ging…
Nummer vijf is dus Mozarts eerste eigen geschreven pianoconcert. Het staat een beetje los van zijn latere concerten: de omvang van het klavier is kleiner, en hij moet nog loskomen van de invloed van Johann Christian Bach. Maar voor de liefhebbers van Mozarts latere concerten is dit werk eigenlijk wel verplichte concert.
Verder horen we het Credo uit Mozarts Trinitatismis. Met deze grote mis wilde Mozart ongetwijfeld laten zijn dat hij zijn plicht als aartsbisschoppelijk hofcomponist niet vergeten was, ondanks zijn vele gereis. Het is inderdaad een rijk en prachtig werk. Iets té rijk naar de smaak van de nieuwe kerkvorst… Maar daar hebben we het volgende aflevering over.
Afspeellijst
1. Pianoconcert nr. 5 in D, KV 175
2. Strijkkwintet in Es, KV 174
3. Mis in C, KV 167: Credo
Uitvoerenden
Anima Aeterna; Jos van Immerseel (piano, directie) (1)
Melos Quartett; Franz Beyer (tweede altviool) (2)
Barbara Bonney (sopraan), Elisabeth von Magnus (alt), Herbert Lippert (tenor), Uwe Heilmann (tenor), Alistair Miles (bas). Arnold Schönberg-Chor en Concentus Musicus Wien o.l.v. Nikolaus Harnoncourt (3)
