Miles Davis 1966 & 1957-1958-1960

Het ‘Second Great Quintet’ bestaat uit Wayne Shorter (sax), Herbie Hancock (piano), Ron Carter (bas) en Tony Williams (drums). Miles Smiles is het tweede album in deze bezetting. De muzikale stijl wordt wel aangeduid als post-bop. De spelregels van de bebop zijn opgerekt – er is speelruimte.

Circle is een compositie van Davis. Langzame driekwartsmaat. Dat metrum wordt niet benadrukt, ook niet door drummer Williams die met zijn oor bovenop de solisten zit. Hij wisselt tussen brushes en sticks. Akkoordwisselingen zijn nauwelijks merkbaar. We horen een lyrische Miles, die met zijn mute (demper) zowel kleur, als elastische toonvorming creëert. Saxofonist Shorter sluit naadloos aan bij de trompetsolo. Davis’ laatste drie tonen, ter afsluiting van het stuk, klinken uiterst kwetsbaar.

Met Wayne Shorters Footprints schalen we op naar een pittiger dynamiek en tempo. Weg is de mute. De vorm is een blues, maar dat blijft wat onder de oppervlakte. Het tempo ondergaat verdubbelingen en halveringen. Daar weet drummer Williams wel raad mee. Daarnaast leeft Williams zich uit in zijn gebruikelijke metrische dubbelzinnigheden. Bassist Carter volhardt in zijn ankerfunctie.

—————————–

Birth of the Cool
Terug in de tijd. In 1948 ontstaat een samenwerking tussen Davis en componist/arrangeur Gil Evans. Evans ontwikkelde een geheel nieuwe visie op het arrangeren van grotere ensembles en big bands. Hij formeert een nonet  – 9 muzikanten – met daarin de minder gebruikelijke instrumenten hoorn en tuba. In de jaren 1949-1950 worden 12 tracks opgenomen die pas in 1957 op de plaat verschijnen, onder de naam Birth of the Cool. Kenmerkend is de tijdsduur van de stukken – net onder of net boven de drie minuten. Het resultaat krijgt weinig bijval van publiek, maar wordt door muzikale vakgenoten hoog gewaardeerd.

Miles Ahead
Na een kleine tien jaar staan Davis en Evans opnieuw in de studio. Het orkest is groot, met 16 blazers. Davis is de enige solist. Hij speelt hier geen trompet maar bugel (engels: flugelhorn). De klank is zachter, warmer, ronder, meer soft-edged. Aan de bas staat Paul Chambers, personeelslid van Davis in zijn Kwintet.
The Maids of Cadiz is gebaseerd op een compositie van de frans-romantische componist Léo Delibes.
The Duke is een stuk van Dave Brubeck. Als speciale kleur in het lage register klinkt hier de sousafoon, een aan de tuba verwant koperen blaasinstrument. De blazer is Bill Barber, die ook deel uitmaakte van de bezetting van Birth of the Cool. Vergelijk de volle, ronde toon van dit instrument met de toon van de geplukte bas. De bas is puntiger in het moment van aanzet, maar verliest snel zijn klank. Bij het blaasinstrument is dat precies andersom.
My Ship (Kurt Weill). Ja, de playlist vermeldt een brede waaier aan uiteenlopende componisten.
Miles Ahead is dan weer een product van de samenwerking tussen Davis en Evans.

Hoesontwerp
Davis was not amused toen hij de platenhoes onder ogen kreeg. Zijn opmerking aan producer George Avakian, een typerende Davis-uitspraak: “Why’d you put that white bitch on there?” Bij latere edities werd die coverfoto vervangen door een portret van Davis.

De karakteristieke orkestbehandeling van Gil Evans levert fraaie klanken op. Maar, gegeven de ruime bezetting, komen toch wat vragen boven drijven.

• Evans doet niet veel met de mogelijkheid van kleurcontrast tussen de blazersgroepen. In het algemeen zijn de arrangementen ‘contrastarm’.
• Ook is er weinig polyfonie, een textuur waarin verschillende melodielijnen, elk met hun eigen ritme, worden gecombineerd. Close harmony, en uniritmiek – alle partijen hetzelfde ritme – overheersen.
• Wat ritme betreft, en snelheid/tempo, ook hierin weinig variatie en diversiteit.

Aan bovenstaande opmerkingen kunt u, zo u wilt, enkele seconden aandacht besteden.

—————————

Porgy and Bess
Bess, You Is My Woman Now
Gone is geen compositie van Gershwin, maar van Gil Evans. De muziek springt er uit door het hoge tempo, de energie, het drumwerk van “Philly” Joe Jones, en het middendeel. Dat middendeel is een trio: naast Davis, bassist Paul Chambers en drummer Jones – twee leden van Davis’ kwintet.
Gone, Gone, Gone
Summertime werd terecht een jazz standard. Een hoogtepunt! Met Davis’ schitterende muted trompet, en een kleurrijk orkestarrangement.

——————————

Sketches of Spain
Concierto de Aranjuez is oorspronkelijk een concert voor gitaar en orkest, geschreven door Joaquin Rodrigo. Het staat hoog aangeschreven in de klassieke gitaarwereld. Davis en Evans arrangeerden het langzame deel, het Adagio. Dit deel, het minst ‘jazzy’ van het album, heeft hier een lengte van ruim 16 minuten.
Een hoge variatiefactor is gekoppeld aan vele contrasten. De instrumentatie is verrijkt met een harp, en met castagnetten – het typisch Spaanse, met de handen bediende slaginstrument. In de bezetting bekende namen: de drummers Jimmy Cobb en Elvin Jones, bassist Paul Chambers, en …tubaïst Bill Barber.

Trompettist Miles Davis, ook hier (Sketches) de enige solist in de reeks stukken, is subliem in vorm.

Past, Present & Future – Jaap van de Klomp