spinner

‘Famous Last Words’ door het VU-Kamerkoor

vr 5 apr 2019
Thema: Klassiek | Oud

Op zondagmiddag 7 april zingt het VU-Kamerkoor in de Waalse Kerk in Amsterdam de zwanenzang van componisten door de eeuwen heen. De Concertzender maakt opnamen bij dat concert. De Letse dirigent Krista Audere en twee koorleden Martijn Smit en Ricus Smid vertellen over het concert.

‘Famous Last Words’, ofwel ‘Zwanenzangen’. Hoe is dat idee geboren?
Martijn Smit: ‘We brainstormden over het leven van componisten, wat daarin vormende elementen zijn – de omstandigheden waaronder iemand leeft, de contacten die hij/zij heeft. Toen iemand aan Schütz’ Schwanengesang dacht, de grootste psalmzetting die Schütz aan het einde van zijn lange leven schreef, voelden we dat vanuit daar een mooi programma op te bouwen was. Niet alle componisten van wie we hun laatste (koor)werk uitvoeren waren overigens bejaard en dankbaar overleden. We sluiten af met werk van Jonathan Harvey, die al ernstig ziek was toen hij zijn Plainsongs for Peace and Light dicteerde.’

Wat is er bijzonder aan dit concert?
Ricus Smid: ‘We wisselen de muziek af met korte reflecties over het leven, kort of lang, gewelddadig, zoals bij Gesualdo, of vredig, zoals bij Reger. Soms zijn dat minuscule toneelstukjes, soms een paar losse zinnen. Het centraal stellen van koorwerken die componisten aan het einde van hun leven hebben geschreven is volgens mij nog niet vaak gedaan (ik ben het tijdens de research in ieder geval niet tegengekomen), terwijl het toch een heel interessant thema is. Met de dood in het vizier gaan veel mensen nadenken over wat ze de wereld willen nalaten, hoe ze herinnerd willen worden. Dat geldt ook voor componisten, en het is heel interessant om te zien waar zij dan voor kiezen.’

Wat is de sfeer van het concert?
Krista Audere: ‘We hadden gesprekken over de vraag of je in de context van dit concert in een leven na de dood moet geloven. De meeste stukken gaan over Gods aanwezigheid en zijn liefde voor de mensen. En in de context van de romantische liefde ervaren we een meer tragische perceptie in de muziek van Gesualdo en Schubert.’
Ricus: ‘Met zo’n thema zou je denken dat het een treurige bedoening wordt. Maar dat is helemaal niet zo. Dat is ook niet zo raar als je bedenkt dat de meeste componisten in een tijd leefden waarin zo’n beetje iedereen geloofde in een hiernamaals, waar alles beter is. Weinig reden om heel erg te treuren over de dood dus. We zien dat terug in de werken die worden uitgevoerd: dat is vaak best positief, een lofzang op de muziek, de mens, het leven. Niet altijd natuurlijk: af en toe gaat het ook over het lijden en de pijn, want dat hoort er ook bij.’

Van welke componisten zingen jullie?
Martijn: ‘Behalve Schütz en Harvey klinkt ook een koraalzetting die Bach op zijn sterfbed dicteerde – Vor deinen Thron tret’ ich hiermit, een orgelwerk van Brahms, twee liederen van Reger, en van Schubert een paar liederen – op zijn sterfbed werkte hij nog aan de drukproeven van Die Winterreise.’

Welk stukken springen er voor jullie uit?
Krista: ‘Het laatste deel van ons concert waarin we twee motetten van Reger brengen is mij zeer dierbaar. Zowel vanwege de historische context van deze muziek, omdat Reger deze twee motetten in 1914 schreef, als vanwege zijn nieuwe-eenvoud-benadering waarmee hij overtuigend een boodschap van hoop overbracht. Ik ben altijd weer verbijsterd door de romantische eenvoud en de manier waarop we de teksten altijd weer anders kunnen brengen. Dus wie weet wat er gaat gebeuren en daarom verheug ik me zo op dat stuk.’
Martijn: ‘We openen het concert met Orlando Gibbons’ beroemdste madrigaal The Silver Swan, als een soort motto van het hele concert. Prachtig, ik krijg al kippenvel als ik eraan denk. En dat terwijl Gibbons nog vele jaren voor de boeg had – we spelen een beetje vals hier.’
Ricus: ‘Ik vind Bach’s koraalprelude heel bijzonder om te zingen. Bach liet een goede vriend de koraalprelude Wenn wir in höchsten Nöten sein voorspelen op zijn sterfbed. Perfectionist die hij was bracht hij er toen nog wijzigingen in aan en veranderde hij de titel naar Vor deinen Thron tret’ ich hiermit. Bij het concert zingen wij een koorbewerking van deze koraalprelude. Behalve dat het prachtige muziek is, is het ook heel speciaal dat Bach deze muziek en tekst zo belangrijk vond aan het einde van zijn leven.’

Door: Lucie Th. Vermij

Famous Last words is onderdeel van de Couleur Vocale 2019, een serie voor Amsterdamse koren en vocale ensembles georganiseerd door De Waalse Kerk.
Optreden: Zondag 7 april, 15.15u, Waalse Kerk, Walenpleintje 157-159, Amsterdam.

Informatie: https://dewaalsekerk.nl/agenda/2018-2019/vu-kamerkoor/couleur-vocale/