Mozart is weer in Salzburg. Is alles dan bij weer het oude?
De afgelopen weken volgden we Mozart in een reis door Zuid-Duitsland naar Parijs en weer terug naar Salzburg. Na (grotendeels) tevergeefs te hebben gehengeld naar opdrachten en vaste aanstellingen, moest hij weer in dienst treden bij de aartsbisschop van Salzburg. Vernederend, maar al met al niet gek: vader Leopold had de aartsbisschop niet alleen overtuigd om zijn zoon weer in dienst te nemen, maar kreeg ook voor elkaar dat Mozart met een beter contract terugkeerde!
Zo leek 1779 weer een jaar te worden zoals er zovele waren geweest. Mozart schreef weer muziek voor de kerkdiensten, voor het wereldlijke vermaak aan het hof, voor de universiteit en voor de burgerij. En hoewel hij daar vast wat van vond (om het in modern Nederlands te zeggen), ging dat niet ten koste van de kwaliteit.
In de zomer van 1779 was het weer zijn beurt om een Finalmusik te schrijven. Het academisch jaar liep af, docenten en studenten gingen voor lange tijd naar huis en om het eindfeest op te luisteren werd er een serenade gespeeld. De zogenaamde Posthoornserenade is, net zoals Mozarts andere werken in dat genre, ambitieuzer dan vaak het geval was bij serenades. Dirigent en muziekkenner Harnoncourt hoorde er zelfs een opera zonder woorden in: de bijwijlen dramatische muziek suggereert het nakende afscheid. De bijnaam “Posthoornserenade” dankt het stuk aan zijn tweede menuet, waarin de posthoorn te horen is. Dat lijkt een grapje, een soort novelty music. De posthoorn kan maar een paar tonen spelen en is, anders dan de goed ontwikkelde waldhoorns die in het orkest werden gebruikt, niet geschikt om muziek mee te maken. Maar denken we aan de context, dan is het meer dan een lolletje. Studenten die in de zomer naar hun ouders reisden, zullen dat vaak met de postkoets hebben gedaan. De posthoorn kondigt het nakende vertrek aan, maar ook alvast de blijde aankomt als straks het academisch jaar weer begint.
Naast de serenade horen we in deze aflevering van Sanssouci ook nog een epistelsonate. Mozart schreef in zijn laatste Salzburgse jaren nog drie van die werken. Ze behoren in muzikaal opzicht tot zijn interessantste. Alle drie hebben ze een concertant orgel (d.w.z. het orgel speelt niet alleen akkoorden, maar heeft ook solo te spelen). In deze sonate horen we bovendien blazers (hobo’s, hoorn, trompetten) en pauken.
Afspeellijst
Alles van Wolfgang Amadeus Mozart
1. Epistelsonate in C, KV 329
2. Mars in D, KV 335 nr. 1
3. Serenade in D, KV 320 “Posthoornserenade”
4. Mars in D, KV 335, nr. 2
Uitvoerenden
Wiener Akademie o.l.v. Martin Haselböck (1)
Academy of St.-Martin-in-the-Fields o.l.v. Neville Marriner (2-4)
