Een os op het dak 81: De os in tijden van oorlog # 44.
Een introductie van eigentijdse muziek in gewonemensentaal.
Werken van Anna Arkushyna [foto], Sofia Goebaidoeline,
Klaas de Vries & Rozalie Hirs.
Aflevering eenentachtig van Een os op het dak van Thea Derks, geïnspireerd op haar boek Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht.
Oekraïne krijgt het zwaar te verduren de laatste tijd. Onophoudelijk gebombardeerd door Rusland moet het “vredesonderhandelingen” voeren, met een Amerikaanse president die steevast zijn oren laat hangen naar de Russische agressor. In plaats van steun te geven, zet Trump zijn Oekraïense ambtgenoot steeds zwaarder onder druk om grote delen van zijn land op te geven en zo Poetin te belonen voor zijn agressie. Het is de omgekeerde wereld.
Daarom beginnen we vandaag opnieuw met muziek uit Oekraïne en wel van Anna Arkushyna. Zij werd in 1989 geboren in Loetsk, in het Westen van Oekraïne en studeerde onder anderen bij Alla Zagaykevitsj en Yevgen Stankovitsj, van wie eerder al muziek klonk in dit programma. Na haar studie in Oekraïne verhuisde ze naar Graz, waar ze verder studeerde bij Beat Furrer, bij we ze haar compositiestudie in 2017 afsloot.
Arkushyna woont en werkt nog altijd in Graz en ontving in 2025 de Oostenrijkse Art Alumni Award van het Bundesministerium für Frauen, Wissenschaft und Forschung. Vandaag een live opname van So they grow like sunflowers voor strijkkwartet en harp uit 2022. Het werd in 2023 uitgevoerd in het Ukrainian Contemporary Music Festival van het Kaufman Music Center in New York.
Ook in de afgelopen periode bleven er maar nieuwe cd’s uitkomen. Waaronder een wel heel bijzonder album met vroege werken van de vorig jaar overleden Sofia Goebaidoelina. Zo componeerde ze in 1976 Revue Muziek voor Symfonieorkest en Jazz Band, dat bij de première in 1978 een schandaal veroorzaakte. Geen wonder, want in dit stuk lapt ze alle wetten van het sociaal realisme aan haar laars. Goebaidoelina schakelt doodleuk tussen poppy beats van een elektronische basgitaar, hemels gezang, het welbekende mysterieuze geritsel waarbij je geen idee hebt waar de klank vandaan komt, jazzy bigbandmuziek en oorverdovende klankuitbarstingen.
Op de valreep van het nieuwe jaar verscheen op het label Attacca ook een portret-cd van Klaas de Vries. Hierop staat onder andere het Pianoconcert dat hij in 1998 componeerde voor het Koninklijk Concertgebouw Orkest en de pianiste Ellen Corver. Geestig detail in dit driedelige werk is de pianostemmer die tijdens de uitvoering een tweede piano live ontstemt en zo de solopartij ‘schaduwt met huilende glissandi en micro-intervallen’ – aldus Bas van Putten in het cd-boekje.
Van Rozalie Hirs verschenen afgelopen jaar zelfs twee portretalbums, één met kamermuziek en één met orkestwerken. Hiervan klonk in de vorige aflevering het sfeervolle Roseherte uit 2008, vandaag ruimte voor het recente werk avatar¸ dat Hirs in 2022 componeerde. Het is een hommage aan haar collega Louise Farrenc (1804-1875) van wie ze een akkoordopeenvolging gebruikt als uitgangspunt van haar eigen stuk. Zo vloeien verleden en heden in elkaar over.
Tip: de 1e druk van Een os op het dak is uitverkocht, maar via boekenbestellen.nl ontvangt u een exemplaar van de 2e druk.
1. Anna Arkushyna. So they grow like sunflowers.
Johnna Wu & Marina Kifferstein, viool. Jeremy Kienbaum, altviool.
Kirsten Jermé, cello. Nuiko Wadden, harp. Live opname d.d.1
8 maart 2023 in Merkin Hall van Kaufman Music Center New York.
2. Sofia Goebaidoelina. Muziek voor Symfonieorkest en Jazz Band.
NDR Big Band olv Titus Engel.
3. Klaas de Vries. Pianoconcert.
Ellen Corver, piano.
Koninklijk Concertgebouworkest olv Peter Eötvös.
4. Rozalie Hirs. Avatar.
Philharmonie Zuid olv Duncan Ward.
Samenstelling, techniek en presentatie: Thea Derks.
