De doorstart JazzMarathon van 1990, op vrijdag 7 en zaterdag 8 december 1990, telde in totaal negentien optredens.
De vier Nederlandse bijdragen —Misha Mengelberg met het ICP-Orkest, het Gerard Ammerlaan Kwartet + Michael Moore, het Guus Janssen Oktet en het Michiel Braam Trio— konden het over het algemeen met gemak opnemen tegen de overzeese inbreng. Maar het aan Thelonious Monk gewijde optreden van Michiel Braam oogstte de meeste lof. Dit gedenkwaardige optreden is destijds door de VPRO uitgezonden en daarna op een dubbel c.d. door B.V.Haast uitgebracht, samen met materiaal door een Michiel Braam kwintet, uit december 1997, toen hem de VPRO/Boy Edgar prijs werd uitgereikt.
SPEELLIJST
Michiel Braam (piano) Wilbert de Joode (contrabas) Michael Vatcher (drums): MONK MATERIALS
# 1. Brake’s Sake (3:18)
# 2. Consecutive Seconds (2:44)
# 3. Coming On The Hudson/San Francisco Holiday/Trinkle Tinkle
(9:46)
# 4. Ugly Beauty (3:26)
# 5. Criss Cross (2:39)
# 6. Wee See (2:59)
# 7. Oh Ju No Tsuki (2:15) ook bekend als Japanese Folk Song
# 8. Hackensack (4:57)
# 9. Evidence (3.04)
# 10. Ask Me Now (2:50)
# 11. Humph/Children’s Song/Off Minor (9:14)
# 12. Shuffle Boil (4:42)
JAZZMARATHON 1990 HERRIJST NA DEBACLE MET KNITTING FACTORY IN 1988
In de geschiedenis van de JazzMarathon is 1989 de boeken ingegaan als het jaar zonder Marathon. Dat viel te verwachten als je de totale radeloosheid onderkende waarmee het organisatiecomité op de valreep van 1988 toch nog een festival op de rails wist te krijgen; ook toen al was het JazzMarathon-comité de kluts compleet kwijt: maar op het laatste moment leverden de eens zo onvervaarde Stadjers zich uit aan twee New Yorkse lefgozers die in februari 1987 van start waren gegaan met een piepklein avant-garde podium in East Houston Street:
The Knitting Factory. Op het eerste gezicht leek het een geniale zet van het ontredderde organisatiecomité om Michael Dorf en Bob Appel carte blanche in Groningen te geven.
In de loop van 1987 begonnen er steeds meer berichten over het reilen en zeilen van het New Yorkse jazz-clubje tot Europa door te dringen, en het moet gezegd worden dat het van goede contacten en lef getuigt om een club, die nog maar net aan zijn tweede seizoen is begonnen, de programmeringsklus bij een befaamd Europees festival te laten klaren. Alleen waren veel van de door de Knitting Factory aangedragen muzikanten al eerder in Groningen geweest, en de muzikanten die hun Europese debuut op die JazzMarathon van 1988 maakten konden de vergelijking met veel Nederlandse collega’s niet doorstaan. Hoewel Michael Dorf en Bob Appel in Europa konden profiteren van hun ogenschijnlijke New Yorkse charisma was hun muzikanten-kennis gering en hun programmeringsexpertise was mede daardoor vrijwel nihil. Dat is een hard oordeel, maar het wordt door de beide oprichters van The Knitting Factory en een aantal muzikanten die de beginjaren van de club hebben meegemaakt gedeeld. In een af en toe hilarisch verslag van de pioniersjaren van The Knitting Factory, door Shaun Brady geschreven voor Jazz Times, kunt u dat uitgebreid nalezen. Michael Dorf en Bob Appel waren eigenlijk alleen maar bekend met grote namen als Miles Davis en Spyro Gyra maar met de namen die ze al snel in hun eigen club gingen brengen waren ze totaal niet vertrouwd. Zo werden in advertenties, programmabladen en strooibiljetten vrijwel alle muzikanten-namen verkeerd gespeld. Deze namen werden hun ingefluisterd door bevriende muzikanten die wel brood in de plannen van Dorf en Appel zagen: Wayne Horvitz, John Zorn, Joey Baron, Bill Frisell. Maar in het begin van hun Knitting Factory-carrière wisten ze werkelijk niets van de rijke, gistende muzikantenscene in The Big Apple.
Jeroen de Valk schreef in het Parool dat hij de Marathon van 1988 als een werkgelegenheidsproject voor armlastige, sjofel geklede New Yorkse muzikanten beschouwde. En het oordeel van de andere jazz-recensenten sloot daar bij aan, al was het meestal niet zo vernietigend geformuleerd als alleen Jeroen de Valk dat kan.
IS HET SLIM: EEN JAZZFESTIVAL ROND SINTERKLAAS?
Na de afgang met de Knitting Factory programmeurs (die overigens al snel hun business behoorlijk op orde begonnen te krijgen totdat hun imperiumpje het na vijftien jaar toch weer begaf) was Cultuurcentrum de Oosterpoort tijdelijk even de kluts kwijt. Bovendien viel er voor een eventuele Marathon in 1989 geen subsidie meer te verwachten van het Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur. Dan is het niet onlogisch om 1989 dan maar zonder JazzMarathon te laten verlopen, en alle hoop te vestigen op 1990.
Het moet gezegd dat het organisatiecomité het ongeplande sabbatical year benut heeft om in 1990 met een degelijk ogende JazzMarathon op de proppen te komen. De programmeurs van de Oosterpoort hadden zich laten bijstaan door een heuse programmeringstandem: Piet Hein van der Poel (als vertegenwoordiger van de NOS) en Kees van Boven (als connaisseur van de mondiale avant-garde scene). De Oosterpoort was er ook in geslaagd om een rijtje sponsors te strikken: de Grontmij, Eringa Audio, Neckermann Reizen en het Altea Hotel in Groningen. De NOS heeft toegezegd alle concerten op te nemen en voor uitzending in de loop van het jaar zorg te dragen. En de Volkskrant ging de JazzMarathon steunen met een massieve bonnen-campagne. Zo’n voordeelbonnen actie mocht de marketing-afdeling van de krant pas starten als de kunstredactie daarmee instemming had betuigd. De Volkskrantlezer mag er daardoor op vertrouwen dat het gebodene aan de hoogste kwaliteitseisen voldoet. En dan krijg je via het invullen van de bon ook nog een aanzienlijke korting op de reguliere toegangsprijs! En het belangrijkste: het programma beloofde negentien redelijk gevarieerde optredens uitgesmeerd over vrijdag 7 en zaterdag 8 december 1990. Tot veler verbazing probeerde de Marathon van 1990 het na het fiasco met de Pakjesmaand in 1988 opnieuw in december. En dat was op voorhand toch wel een behoorlijke smet op het verder vlekkeloze resultaat van een jaartje herbronnen door het organiserend JazzMarathon comité.
Terwijl de recensies over het algemeen behoorlijk positief waren, begonnen de lage bezoekers-cijfers de critici steeds meer zorgen te baren. Na alles wat er de afgelopen jaren was misgegaan met de Marathon was het toch wel opvallend naief om de doorstart van de JazzMarathon wederom in de Pakjesmaand te laten plaats vinden. Zoals in toekomstige uitzendingen zal blijken is de JazzMarathon de schade die met al die tijdstip-experimenten is aangericht eigenlijk nooit meer te boven gekomen.
AFFICHE JAZZ MARATHON 1990
7 & 8 december 1990, de Oosterpoort, Groningen
Programma vrijdag 7 december
GRÄWE/REIJSEGER/HEMINGWAY
Ernst Reijseger (cello) Georg Gräwe (piano) Gerry Hemingway (slagwerk)
GARY LUCAS-gitaar
CONTRABAND olv WILLEM VAN MANEN
Toon de Gouw, Louis Lanzing, Ad Gruter (trompet), Willem van Manen, Chris Abelen, Hans Visser (trombone), Theo Jörgensmann (klarinet), Paul van Kemenade, Rutger van Otterloo, Maarten van Norden, Eckard Koltermann (saxofoons), Jeroen van Vliet (piano), Eric van der Westen (bas), Martin van Duynhoven (drums)
CRISPELL/MOTIAN
Merilyn Crispell (piano) Paul Motian (drums)
GUY SAPIN
Han Buhrs (zang) Guy Sapin, Mark Howell (gitaar) Guigou Chenevier (drums)
KLAUS KÖNIGS PINGUIN LIQUID
Reiner Winterschladen (trompet) Klaus König (trombone) Michel Pilz of Wollie Kaiser (basklarinet) Matthias Schubert (tenorsax, hobo) Frank Gratkowski (altsax, sopraansax, fluit) Simon Nabatov (piano) Tim Wells (bas) Frank Kölges (drums)
MISHA MENGELBERG + ICP-ORKEST
Evert Hekkema (trompet) Wolter Wierbos (trombone) Michael Moore (altsax, klarinet) Ab Baars (tenorsax, klarinet) Maartje ten Hoorn (viool) Ernst Reijseger (cello) Misha Mengelberg (piano) Ernst Glerum (contrabas) Han Bennink (slagwerk)
HENRY KAISER NEW QUARTET
Henry Kaiser (gitaar) John McCain (gitaar, vocalen) Myles Bolsen (bas, vocalen) Mark McQuade Crawford (drums)
CRAIG HARRIS’ TAILGATORS TALES
Craig Harris (trombone) Kelvin Bell (gitaar) Leon Lee Dorsey (bas) Newman Baker (drums)
CECIL TAYLOR- piano
Programma zaterdag 8 december
MICHIEL BRAAM TRIO
Michiel Braam (piano) Wilbert de Joode (contrabas) Michael Vatcher (drums)
BBFC/HATT/AUBERSON
Didier Hatt (trompet, tuba) Pascal Auberson (tuba, percussie, vocalen) Jean-Francois Bovard (trombone, tuba) Daniel Bourquin (saxofoons) Léon Francioli (contrabas) Olivier Clerc (drums)
GRAHAM HAYNES’ NO IMAGE
Graham Haynes (kornet) Lance Bryant (tenorsax, fluit)
Mfergu (toetsen) Andy Bassford (gitaar) David Gilmore (bas) Marque Gilmore (slagwerk) Gregory Latty (drums)
TRIO ALLEN/HADEN/MOTIAN
Geri Allen (piano) Charlie Haden (contrabas) Paul Motian (drums)
GERARD AMMERLAAN KWARTET + MICHAEL MOORE
Frans Vermeerssen (tenorsax, sopraansax) Hans Hasebos (marimba) Gerard Ammerlaan (contrabas) Hans Hoeksema (percussie) special guest: Michael Moore (basklarinet)
STRATA INSTITUTE + VON FREEMAN
Steve Coleman (altsax) Greg Osby (altsax) David Gilmore (gitaar) Kenny Davis (bas) Reggie Nicholson (drums) Marvin “Smitty” Smith (drums) special guest: Von Freeman (tenorsax)
GUUS JANSSEN OKTET
Wolter Wierbos (trombone) Paul Thermos (altsax) Ab Baars (tenorsax, klarinet) Tristan Honsinger (cello) Jacques Palinckx (gitaar) Guus Janssen (piano) Raoul van der Weide (bas) Wim Janssen (slagwerk)
DEREK BAILEY/PAUL MOTIAN
Derek Bailey (gitaar) Paul Motian (drums)
JEAN PAUL BOURELLY BAND
Jean Paul Bourelly (gitaar, vocalen, rap) Sean Labreeze (rap) Carl Bourelly (keyboards) ‘F/Nation’ Freedie Cash (bas) Kevin ‘K/Dog’ Johnson (drums)
*** ***
STAALTJE AANSTELLERITIS: DE RODE DRAAD
De programmeurs van deze 16de editie van de JazzMarathon hadden voor een deel van de optredens een aantal rode draden oftewel motto’s bedacht: zo waren de optredens van de Contraband, Pinguin Liquid en het Craig Harris kwartet ondergebracht onder de verbale paraplu TROMBONISTEN/BANDLEIDERS, de optredens van het Georg Gräwe trio, het Crispell/Motian duo en van Cecil Taylor vielen onder het kopje PIANO EN PERCUSSIE terwijl Gary Lucas, Guy Sapin en Henry Kaiser opereerden onder het diepe gedachten suggererende motto GITARISTEN OVER CAPTAIN BEEHEART. Misha Mengelbergs ICP-Orkest moest het stellen zonder extra verbale overkoepeling.
De tweede dag van deze Marathon had slechts twee motto’s: Graham Haynes’ No Image, Strata Institute en Jean Paul Bourelly waren de bezorgers van NIEUWS UIT NEW YORK en het Michiel Braam trio en het Geri Allen trio werden geacht DE COMPONIST MONK IN TRIOVORM tot leven te brengen. De resterende vier optredens werden afgewikkeld zonder motto uit de feestartikelen winkel.
Hoe aanstellerig en geforceerd het suggereren van een rode draad kan overkomen moge blijken uit het volgende citaat uit een van de recensies:
“Aangezien Geri Allen, Charlie Haden en Paul Motian besloten hadden het thema DE COMPONIST MONK IN TRIOVORM te bewaren tot de toegift, een routineus ‘Round Midnight, trok pianist Michiel Braam in zijn eentje deze rode draad. Zijn presentatie van Thelonious Monk was een van de indrukwekkendste onderdelen van de Marathon. Zoals Misha Mengelberg een dag eerder Duke Ellington had uitgeplozen op melodie, kleur en dynamiek, zo liet Braam zaterdag horen wat het oeuvre van Monk nog aan onvermoede mogelijkheden herbergt. Monk zelf zou het vermoedelijk nooit hebben goedgekeurd —die was een Pietje Precies wat betreft welke noten waar terecht dienden te komen. Maar Michiel Braam heeft bijna onhoorbare walsjes en ‘rechte’ jazz ontdekt in stukken van Monk, en een concerto grosso voor drie personen. Hij gaf de muziek een nieuwe motoriek; slagwerker Michael Vatcher brak de melodielijnen en waakte over het percutante karakter van Monks muziek. Braam heeft de gave liedjes fors en groot te laten groeien en de manier waarop hij ze afsloot was minstens even verrassend, vaak. ” (Eddy Determeyer in het Nieuwsblad van het Noorden van maandag 10 december 1990).
*****
Samenstelling & Presentatie: Peter Smids
