Lees hier het persoonlijke bericht van Thea Derks dat zij schreef n.a.v. het overlijden van Reinbert de Leeuw:

https://cultureelpersbureau.nl/2020/02/reinbert-is-dood-leve-reinbert/

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Slot.

In de vorige aflevering stonden we stil bij de vriendschap tussen Reinbert de Leeuw en Louis Andriessen, van wie hij alle opera’s in première bracht. In zijn lange carrière bouwde Reinbert ook intensieve relaties op met andere gerenommeerde componisten.

Op 8 september 2018 vierde hij zijn tachtigste verjaardag, waarbij hij overladen werd met lof en onderscheidingen. Burgemeester Femke Halsema overhandigde hem persoonlijk de Zilveren Medaille van de stad Amsterdam. Hij kreeg bovendien de Prins Bernhard Cultuurfondsprijs 2018.

Dat Reinbert op zijn 80^e op zijn lauweren zou gaan rusten lag niet voor de hand. Hij is nog altijd zeer actief, als dirigent en als pianist. Zo keerde hij in januari 2019 terug in Paradiso met een uitvoering van zijn cyclus Im wunderschönen Monat Mai, die hij daar 16 jaar eerder in première bracht.

Waar Reinbert onvermoeibaar doorgaat met concerteren, zet Thea Derks na vijftig afleveringen een punt achter ‘Panorama de Leeuw’. – Om meteen volgende maand te starten met een nieuw programma, ‘Een os op het dak’. Hierin zal zij muziek uit de 20^e en 21^e eeuw belichten aan de hand van haar recente publicatie Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht.

In deze vijftigste aflevering neemt Thea Derks afscheid van ‘Panorama de Leeuw’ met muziek van Sofia Goebaidoelina en Galina Oestvolskaja. Van De Leeuw zelf klinkt ‘Abschied’, het orkestwerk waarmee hij in 1973 schijnbaar maar niet heus afscheid nam van de Romantiek en van het componeren. – Zoals ook Derks niet stopt, maar een nieuwe uitdaging aangaat.  Met voor de laatste keer ook de boekentip: als u via deze link de biografie van Reinbert de Leeuw aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Galina Oestvolskaja. Compositie I, Dona nobis pacem.
Reinbert de Leeuw, piano. Govert Jurriaanse, piccolo. Tjeerd Oostendorp, tuba.

2. Sofia Goebaidoelina. Hommage à Marina Tsvetajeva.
Zweeds Radiokoor.

3. Reinbert de Leeuw. Abschied.
Rotterdams Philharmonisch Orkest olv Edo de Waart.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks.

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering stonden we voor de tweede keer stil bij Reinbert de Leeuws programmering van het festival nieuwe muziek van het Sydney Symphony Orchestra. Hij had dit orkest voor het eerst in 1998 gedirigeerd op uitnodiging van Edo de Waart, destijds chef-dirigent.

Als curator van het festival nieuwe muziek presenteerde Reinbert werken van geliefde componisten als Messiaen en Ligeti, maar ook van Australiërs als Brett Dean en Michael Smetana. Na vier edities stierf het festival een stille dood.

Zijn betrokkenheid bij het Sydney Symphony Orchestra leidde wel tot meer engagementen in Australië. Zo dirigeerde Reinbert in 2000 in het Adelaide Festival de opera ‘Writing to Vermeer’ van zijn vriend Louis Andriessen. Deze was een jaar eerder in de Amsterdamse Stopera in première gegaan.

Reinbert de Leeuw heeft tot nu toe alle premières geleid van de opera’s van Andriessen. Vandaag aandacht voor de op fictieve brieven gebaseerde ‘Writing to Vermeer’ uit 1999 en de losjes op Dante geïnspireerde ‘filmopera’ ‘La commedia’, die zijn wereldpremière beleefde in het Holland Festival van 2008.

Tip: als u via deze link de biografie van Reinbert de Leeuw aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Louis Andriessen: Writing to Vermeer

Michel van der Aa, elektronische geluidsfragmenten

Asko Ensemble & Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw; Barbara Hannigan (Saskia); Susan Narucki (Catharina); Susan Bickley (Maria); anoniem 2 kinderen

2. Louis Andriessen: La commedia

Anke Brouwer, elektronische geluidsfragmenten

Hal Hartley, film en regie

Asko Ensemble & Schönberg Ensemble; Synergy Vocals olv. Reinbert de Leeuw; Claron McFadden (Beatrice); Cristina Zavalloni (Dante); Jeroen Willems (Lucifer); anoniem kinderkoor

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering stonden we stil bij de relatie van Reinbert de Leeuw met het Sydney Symphony Orchestre. Hij dirigeerde dit orkest voor het eerst in 1998 op uitnodiging van Edo de Waart, destijds chef-dirigent. Naast typische ‘Reinbertmuziek’ van componisten als Ligeti en Kurtág stond ook een stuk van de Australiër Gerard Brophy op de lessenaar.

De kennismaking beviel zo goed dat Reinbert het jaar daarop werd gevraagd curator te worden van een festival met moderne muziek. Hij zou uiteindelijk vier edities programmeren, tussen 2001 tot 2005, waarna het festival een stille dood stierf.

Op verzoek van het Sydney Symphony Orchestra voerde Reinbert de Leeuw in elke aflevering ook werk uit van een Australische componist. In de vorige aflevering hoorde u een opname van de wereldpremière van ‘Alchemia I’ van Kim Bowman, vandaag klinkt een opname van ‘Beggars & Angels’ van Brett Dean [zie foto, gemaakt door fotograaf Bettina Stoess]. Dit stuk werd uitgevoerd in 2002, het jaar waarin Reinbert ook het door hem zo geliefde ‘L’Ascension’ van Messiaen programmeerde.

Tip: als u via deze link de biografie van Reinbert de Leeuw aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Olivier Messiaen. L’Ascension.
Radio Symfonie Orkest olv. Reinbert de Leeuw.

2. Brett Dean. Beggars & Angels.
Melbourne Symphony Orchestra olv. Markus Stenz.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks.

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering stonden we stil bij de tachtigste verjaardag van Reinbert de Leeuw, die uitgebreid gevierd werd op 8 september 2018 in Muziekgebouw aan het IJ. Hij werd bij die gelegenheid vereerd met de Zilveren Medaille van Amsterdam, die hem persoonlijk werd overhandigd door burgemeester Femke Halsema.

Hij kreeg bovendien de Prins Bernhard Cultuurfondsprijs 2018 voor zijn ‘grote verdienste voor eigentijdse muziek in binnen- en buitenland’. Het bedrag van €150,000 moet voor de helft besteed worden aan een fonds om jonge talenten te stimuleren.

Vandaag gaan we terug naar 1998, het jaar waarin Reinbert de Leeuw op uitnodiging van Edo de Waart voor het eerst het Sydney Symphony Orchestra dirigeert. Hij dirigeert naast bekende kost van componisten als Ligeti en Kurtág ook een stuk van de Australiër Gerard Brophy.

De kennismaking bevalt zo goed dat Reinbert meteen gevraagd wordt als curator van een tweejaarlijks festival met moderne muziek. Hij zal de edities programmeren van 2001, 2003 en 2005. In dat laatste jaar dirigeert hij o.a. de wereldpremière van Alchemia I van de Nederlands-Australische componist Kim Bowman.

Tip: als u via deze link de biografie van Reinbert de Leeuw aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Kim Bowman: Alchemia I

Sydney Symphony Orchestra o.l.v. Reinbert de Leeuw

2. Olivier Messiaen: uit Des Canyons aux Etoiles: deel III

Asko Ensemble; Schönberg Ensemble; Slagwerkgroep Den Haag; Marja Bon, piano; Hans Dullaert, hoorn; Ger de Zeeuw en Wim Vos, slagwerk

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

Zaterdag acht september 2018 wordt Reinbert de Leeuw 80 jaar oud. Dit heuglijke feit wordt gevierd met een uitgebreide hommage in het Muziekgebouw aan het IJ in Amsterdam. Gevraagd wat hij het liefste zou willen horen, antwoordde De Leeuw: “Verras mij maar.” Het programma is dan ook niet bekendgemaakt, maar één ding staat vast: de sopraan Barbara Hannigan is van de partij. Binnenkort verschijnt de cd “Vienna: Fin de Sciècle”, waarop zij liederen zingt van onder anderen Arnold Schönberg en Alma Mahler, begeleid door De Leeuw.

Donderdag 13 september presenteert Thea Derks Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht, eveneens in het Muziekgebouw. In dit boekje voert zij de geïnteresseerde leek in kort bestek en heldere bewoordingen door de belangrijkste muzikale ontwikkelingen in de twintigste en eenentwintigste eeuw. – Anders dan in de meeste geschiedenisboeken schitteren componerende dames nu eens niet door afwezigheid.

Tip: als u via deze link de biografie van Reinbert de Leeuw aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Erik Satie. Socrate.

Barbara Hannigan, sopraan. Reinbert de Leeuw, piano.

2. Sofia Goebajdoelina. Introitus, Concert voor piano en orkest.

Béatrice Rauchs, piano. Kyiv Chamber Players olv. Vladimir Kozhukhar.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

Vandaag een herhaling van de uitzending van 2 november 2016 over Reinberts relatie met het Schönberg Ensemble. In de jaren tachtig van de vorige eeuw gingen zij steeds vaker samenwerkingsprojecten aan. Zo werd in 1987 samen met een aantal andere ensembles de ‘Nieuwe Serie’ opgezet, die echter al na een jaar weer stopte wegens gebrek aan financiën.

Succesvoller was de serie ‘Proms in Paradiso’ die in 1986 van start ging op initiatief van het Asko Ensemble en Nieuw Ensemble. Door de handen met andere ensembles ineen te slaan kon men het publiek een coherente concertserie met nieuwe muziek aanbieden.

Niet alleen klonken er talloze (wereld)premières maar ook werd een lans gebroken voor inmiddels ‘klassieke’ werken uit de twintigste eeuw. Het Schönberg Ensemble zal er vele malen optreden, ook nadat de serie in 2005 verhuist naar het Muziekgebouw aan ’t IJ en daar verdergaat als ‘Proms aan het IJ’.

In deze serie wordt ook samengewerkt met het Nederlands Kamerkoor, dat in de eerste serie een a cappella concert brengt met ‘Car nos vignes sont en fleur’ van Ton de Leeuw. Reinbert Leeuw zal warme banden met het koor ontwikkelen en op zijn verzoek componeert Sofia Goebaidoelina haar meesterwerk ‘Nu altijd sneeuw’ voor een combinatie met het Schönberg Ensemble.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Ton de Leeuw. Car nos vignes sont en fleur.
Nederlands Kamerkoor olv. Ed Spanjaard.

2. Sofia Goebaidoelina. Nu altijd sneeuw.
Nederlands Kamerkoor. Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw.

3. Igor Stravinsky. Uit Mis: Kyrie & Gloria.
Nederlands Kamerkoor. Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw.

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

De vorige aflevering was gewijd aan Peter Schat, een makker in de strijd van Reinbert de Leeuw. Samen met Louis Andriessen, Misha Mengelberg en Jan van Vlijmen behoorden zij tot de ‘Notenkrakers’, ook wel ‘de club van vijf’ genoemd, die lange tijd het Nederlandse muzieklandschap domineerden. Beider muziek was vaak te horen in het Holland Festival. Van 1990 tot 1997 was Jan van Vlijmen hiervan zelfs de directeur.

Samen hadden ‘de vijf’ in 1969 de spraakmakende opera ‘Reconstructie’ gecomponeerd. Hoewel de neuzen al tijdens het schrijven niet allemaal dezelfde kant opstonden, waagden Reinbert de Leeuw en Jan van Vlijmen zich daarna opnieuw aan een gezamenlijk project. Zij schreven de opera ‘Axel’, op een libretto van Harry Mulisch naar het gelijknamige toneelstuk van de Franse symbolist Villiers de L’Isle-Adam. Deze ging in het Holland Festival van 1977 in première in het Circustheater in Scheveningen.

Het libretto van ‘Axel’ verhaalt van de relatie tussen de Franse Sara de Maupers en de Duitse familie Auersperg, die op haar landgoed een gouden schat verborgen houdt. Magische praktijken kosten enige levens, maar uiteindelijk worden de rivaliserende Sara en Axel von Auersperg verliefd op elkaar.

Toch verkiezen zij de liefdesdood, een verwijzing naar ‘Tristan und Isolde’ van Richard Wagner. De opera werd geen succes. De muziek klonk te veel naar Wagner en de pers sprak van ‘een mislukking op niveau’.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

Reinbert de Leeuw en Jan van Vlijmen.
Uit Axel: Derde bedrijf.
Radio Filharmonisch Orkest. Nederlands Operakoor. Nationaal Ballet olv. Hans Vonk.
Solisten: Urpu Nuottamo, Annett Andriessen, Marjanne Kweksilber, Michael Devlin, Lieuwe Visser, Hannes Kaetner & Frans Icke.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Panorama de Leeuw XLIII 6 juni 2018 – Holland Festival #4

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering hoorde u twee versies van een stuk van Peter Schat. In 1973 zat Reinbert de Leeuw aan de piano tijdens de wereldpremière van ‘Het Vijfde Seizoen’, een aanklacht over de Amerikaanse invasie in Vietnam op een tekst van de dichter Adrian Mitchell. Daarna klonk de bewerking die Schat hiervan in 2000 maakte onder de titel ‘To Whom’.

Vandaag opnieuw aandacht voor Peter Schat. In 1974 was Reinbert een van de pianisten tijdens een uitvoering van ‘To You’ van Peter Schat. Voor de tekst gebruikte Schat opnieuw een gedicht van Adrian Mitchell, op wiens verzen hij ook ‘Het Vijfde Seizoen’ en ‘To Whom’ had gecomponeerd. Betrof dat een aanklacht tegen de oorlog in Vietnam, dit keer nam Mitchell de half geëngageerde, half hedonistische levenshouding op de hak van de zogenoemde protestgeneratie.

Drie jaar later klonk in het Holland Festival de wereldpremière van ‘Kind en Kraai’, een liederencyclus van Peter Schat op een tekst van Harry Mulisch. Muzikaal haakt hij zowel aan bij de romantiek als bij de vroeg-atonale muziek van Arnold Schönberg. Reinbert de Leeuw zat wederom aan de piano.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

Thea Derks voltooide onlangs ‘Een os op het dak: moderne muziek in vogelvlucht’. Help haar dit boek te laten drukken via de crowdfundingactie op Voordekunst

1. Peter Schat. To You.
Lucia Meeuwsen, sopraan.
Ensemble Nederlands Muziekgala opent olv. Kenneth Montgomery.

2. Peter Schat. Kind en Kraai.
Ellen Schuring, sopraan. Håkon Austbø, piano.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering draaide zij het zelden uitgevoerde ‘Music for Piano II’ van Reinbert de Leeuw, dat hij zelf in première bracht tijdens het Holland Festival van 1966. Daarnaast zoomde ze in op zijn samenwerking met de Britse sopraan Dorothy Dorow, met wie hij werken uitvoerde van Luigi Dallapiccola en Luigi Nono. Ook deze stukken staan tegenwoordig niet bepaald vaak meer op de concertprogramma’s.

Vandaag aandacht voor Peter Schat, wiens werk ook veelvuldig te horen was in het Holland Festival. In 1973 zat Reinbert de Leeuw aan de piano in de wereldpremière van ‘Het Vijfde Seizoen’, een cantate voor sopraan en ensemble op een tekst van de dichter Adrian Mitchell. Het is een aanklacht over de Amerikaanse invasie in Vietnam; elk couplet eindigt met de zin ‘Tell me lies about Vietnam’.

In 2000 maakte Schat een bewerking, die onder de titel ‘To Whom’ in première ging. Deze gewijzigde versie ging weliswaar niet in première in het Holland Festival, maar willen we u toch niet onthouden. Tot slot een ‘Sarabande’ van Erik Satie die Reinbert de Leeuw in het Holland Festival van 1973 uitvoerde in Theater Carré. Daar begeleidde hij een van de legendarische voorstellingen van de Stichting Eigentijdse Dans van choreograaf Koert Stuyf en danseres Ellen Edinoff.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Peter Schat. Het Vijfde seizoen.
Lucia Meeuwsen, sopraan. Het Brabants Orkest olv. Ernest Bour.

2. Peter Schat. To Whom.
Nederlands Blazers Ensemble olv. Etienne Siebens.

3. Erik Satie: Sarabande nr. 2.
Reinbert de Leeuw, piano

In de vorige aflevering klonk muziek van uiteenlopende componisten als Franz Schreker en Steve Reich. Het betrof concerten in het Holland Festival, waar Reinbert de Leeuw al vanaf midden jaren 1960 zo’n beetje vaste gast was. Niet alleen als pianist en componist, maar ook als dirigent.

Zo was hij in 1966 betrokken bij het spraakmakende multimediaspektakel ‘Labyrint’ van Peter Schat en gooide hij zelf hoge ogen met zijn grafisch genoteerde ‘Music for Piano II’. Hierin wordt de vleugel bespeeld met de vlakke hand en met de ellebogen, zodat er voornamelijk clusters klinken.

We besteedden eerder al aandacht aan Reinberts begeleidingen begin jaren zeventig van de dansvoorstellingen van Kurt Stuyf en Ellen Edinoff, met muziek van Erik Satie. In diezelfde periode werkt hij ook samen met het Amsterdams Ensemble, dat hij in 1974 onder andere dirigeert in de Suite opus 29 van Arnold Schönberg.

Op het programma staat vanavond tevens vocale muziek van Luigi Nono en Luigi Dallapiccola, met de Britse sopraan Dorothy Dorow als solist. Zij was – naast Cathy Berberian – dé moderne-muziekspecialist van haar tijd. Zij werkte dat jaar samen met Reinbert de Leeuw aan een project rond Dallapiccola aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.

1. Reinbert de Leeuw: Music for Piano II

Carla Hübner, piano

2. Arnold Schönberg: Suite opus 29

Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw

3. Luigi Nono: Canciones a Guiomar

Dorothy Dorow, sopraan; Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw

4. Luigi Dallapiccola: Uit Liriche Greche: Cinque frammenti di Saffo

Lucy Shelton, sopraan; Koninklijk Concertgebouworkest olv. Reinbert de Leeuw

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering hoorde u de opera ‘Un malheureux vêtu de noir’ van Jan van Vlijmen, strijdmakker van Reinbert sinds de jaren 1960. Samen met Louis Andriessen, Misha Mengelberg en Peter Schat studeerde hij bij Kees van Baaren aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Nadat zij in 1969 een concert hadden verstoord van het Concertgebouworkest werden zij steevast aangeduid als ‘De Notenkrakers’. – Ook al was Van Vlijmen hierbij niet fysiek betrokken.

Vanwege hun activisme en toenemende machtspositie in het Nederlandse muziekleven werden ze ook wel bestempeld als ‘de vijf’. Dit naar analogie van ‘het machtige hoopje’ rond Milij Balakirev, dat eind negentiende eeuw de dienst uitmaakte in Rusland. Als Van Vlijmen in 1990 directeur wordt van het Holland Festival, roept dit bij sommigen boze reacties op. Er wordt gemompeld dat ‘de vijf ’ inmiddels zijn verworden tot de ooit door henzelf zo bestreden machtsorde.

Rebellen die zelf machthebbers worden, het is geen onbekend fenomeen. En inderdaad zijn zij vaak vertegenwoordigd in het Holland Festival, maar dat was ook al het geval vóór Van Vlijmen er directeur werd. Al vanaf de jaren zestig trad Reinbert er op als pianist, componist en dirigent. Zo dirigeerde hij in 1987 de Nederlandse wereldpremière van ‘Tehillim’ van Steve Reich. In 1992 leidt hij het Schönberg ensemble in de Kammersinfonie van Franz Schreker.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Steve Reich. Tehillim.
Barbara Borden & Tannie Willemstijn, sopraan. Yvonne Benschop & Ananda Goud, mezzosopraan. Schönberg Ensemble. Slagwerkgroep Den Haag olv. Reinbert de Leeuw.

2. Franz Schreker. Kammersinfonie.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Panorama de Leeuw XXXIX, 7 januari 2018 – Jan van Vlijmen: Un malheureux vêtu de noir

Twee afleveringen geleden draaiden we de eenakter ‘Antigone’ van Ton de Leeuw, een geestverwant maar geen familie van Reinbert de Leeuw. Hij was een generatie ouder en bewoog zich op een iets ander gebied, omdat hij ook de klassieke muziek van Aziatische landen bestudeerde. Bovendien was hij niet verbonden aan het Conservatorium van Den Haag maar van Amsterdam.

Vandaag aandacht voor Jan van Vlijmen, met wie Reinbert in de jaren 1960 ten strijde trok tegen het naar hun mening vermolmde Nederlandse muziekleven. Samen met Louis Andriessen, Misha Mengelberg en Peter Schat behoorden zij tot de zogenoemde ‘Notenkrakers’, die in 1969 een concert verstoorden van het Koninklijk Concertgebouworkest.

Zij studeerden bij Kees van Baaren aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en werden vanwege hun activisme al snel bestempeld als ‘de vijf’. Eerder dat jaar had het vijftal gezamenlijk de opera ‘Reconstructie’ gecomponeerd, die veel stof deed opwaaien vanwege het anti-Amerikaanse karakter. Hieraan besteedden we aandacht in aflevering X van 1 juli 2015. Van Vlijmen volgde in 1970 hun oude leermeester op als directeur en stond zes jaar later mede aan de basis van het Schönberg Ensemble. De Leeuw en Van Vlijmen schreven in 1977 samen ook nog de opera ‘Axel’, maar dat was geen succes.

Pas in 1990 waagt van Vlijmen zich opnieuw aan het genre met ‘Un malheureux vêtu de noir’ over de laatste levensjaren van Vincent van Gogh. Het is een opdracht van de Vlaamse Opera, maar de première vindt plaats in de Amsterdamse Stadsschouwburg in het kader van het Holland Festival. Op de bok Reinbert de Leeuw, in de orkestbak het Schönberg Ensemble.

Jan van Vlijmen: Un malheureux vêtu de noir

Schönberg Ensemble, solisten en mannenkoor olv. Reinbert de Leeuw

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie.

In aflevering 37 klonk de integrale uitvoering van ‘Antigone’. Deze eenakter van Ton de Leeuw naar de gelijknamige tragedie van Sophocles ging in 1993 in première tijdens het Holland Festival. Reinbert de Leeuw (geen familie) dirigeerde een mannen- en een gemengd koor en het Radio Kamerorkest; solist was de mezzosopraan Martine Mahé.

Vandaag een herhaling van de uitzending van 2 maart 2016, waarin Reinbert de Leeuw muziek van drie andere Nederlandse componisten uitvoert. Te beginnen met het baanbrekende ‘De Staat’ van Louis Andriessen uit 1976, die zich hiervoor liet inspireren door teksten van Plato over het al dan niet opruiende karakter van muziek. Dit stuk wordt 6 januari 2018, samen met ‘Der Tribun’ van Mauricio Kagel, uitgevoerd door I solisti del Vento onder leiding van  Etienne Siebens in het Muziekgebouw aan ’t IJ.

Met zijn radicale, beukende ‘De Staat’ brak Andriessen internationaal door en het stond aan de basis van de zogenoemde ‘Haagse School’. De première werd uitgevoerd door het Nederlands Blazers Ensemble en gedirigeerd door Lucas Vis; een van de twee pianisten was Reinbert de Leeuw.

Niet lang daarna volgt hij Andriessen namens de medewerkers op als bestuurslid van uitgeverij Donemus. De werkvloer is verbolgen omdat hoofd documentatie Nico Schuyt een full time aanstelling heeft terwijl hij maar half time werkt. Hoewel Reinbert is aangesteld als vertegenwoordiger van de werknemers, kiest hij partij voor Schuyt en keert hij zich mét hem tegen medebestuurslid Robert Heppener, die namens het Geneco het besluit ondersteunt.

De strijd kent alleen verliezers: Schuyt gaat verbitterd met vervroegd pensioen; Heppener krijgt  vanwege de stress geen noot meer op papier; Reinbert wordt door de medewerkers uit zijn functie ontheven. De ‘Kwestie-Schuyt’ betekent voor hem een bestuurlijk dieptepunt.

Als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Louis Andriessen: De Staat.
Nederlands Blazers Ensemble olv. Lucas Vis.

2. Nico Schuyt. Uit ‘Quatuor de ballet’: finale.
David Scott, trumpet. Pastiche Ensemble.

3. Robert Heppener. Four Songs on Poems by Ezra Pound.
Susan Narucki, sopraan. Sepp Grotenhuis, piano.

Samenstelling en presentatie: Thea Derks.
Opnametechniek: Ger van den Beuken.

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In de vorige aflevering stonden we stil bij de Leeuws samenwerking met het New World Symphony Orchestra in Miami. Dit door Michael Tilson Thomas opgerichte orkest geeft jonge musici de kans praktijkervaring op te doen, vooral in een wat avontuurlijker programmering. Ook in Miami promoot Reinbert met succes zijn geliefde componisten, zoals Arnold Schönberg, György Ligeti en Olivier Messiaen. Gaandeweg groeit hij uit tot een soort vaste gastdirigent en introduceert hij ook muziek van zijn vriend Louis Andriessen.

Vandaag aandacht voor een andere Nederlandse componist, Reinberts achternaamgenoot Ton de Leeuw (1926-1996). Anders dan velen denken zijn de twee geen familie. Wat hen wel bindt is de liefde voor moderne muziek. Ton de Leeuw werpt zich al vanaf de jaren vijftig op als promotor van nieuwe noten. Hij maakt hierover goed beluisterde radioprogramma’s, is nauw verbonden met Gaudeamus, is vanaf 1958 compositiedocent aan het Sweelinck Conservatorium en publiceert zes jaar later het nog altijd gezaghebbende boek ‘Muziek van de Twintigste Eeuw’.

Toch zoekt Reinbert de Leeuw geen contact met zijn naamgenoot en voert hij ook diens werk niet uit. Hij kent hem slechts van afstand en beweegt zich in een andere muziekscene. Pas in 1993 leert hij Ton de Leeuw persoonlijk kennen, als hij in het Holland Festival de wereldpremière dirigeert van diens eenakter ‘Antigone’, een vrije interpretatie van de gelijknamige tragedie van Sophocles. De live opname van de première in de Amsterdamse Westergasfabriek verschijnt niet lang daarna als cd, op het label NM Classics van Centrum Nederlandse Muziek.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

Ton de Leeuw. Antigone.

Radio Kamerorkest. Ad hoc mannenkoor. Gemengd koor bestaande uit studenten van het Utrechts Conservatorium. Martine Mahé, mezzosopraan.

Reinbert de Leeuw, dirigent.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

Van 1994 tot en met 1998 was Reinbert de Leeuw leider van de afdeling moderne muziek aan de vermaarde zomeracademie in Tanglewood, waaraan we in aflevering 35 aandacht besteedden. Mede dankzij de contacten die hij daar heeft gelegd wordt hij hierna ook uitgenodigd door andere Amerikaanse instellingen, vaak voor studentenensembles.

De omgang met jonge mensen die hij weet te enthousiasmeren voor moderne muziek loopt als een rode draad door zijn carrière en vanaf 1997 leidt hij geregeld het New World Symphony Orchestra. Dit is tien jaar eerder in Miami opgericht door Michael Tilson Thomas om jonge musici praktijkervaring te laten opdoen. De deelnemers kunnen zich in drie jaar tijd bekwamen in zowel kamer- als orkestmuziek, met een nadruk op een wat avontuurlijker programmering.

Een kolfje naar de hand van Reinbert de Leeuw, die zoals overal waar hij komt zijn geliefde componisten promoot. Meteen al tijdens zijn eerste concert in 1997 zet hij de Kammersymphonie opus 9 van Arnold Schönberg op de lessenaars, een sleutelstuk van de moderne muziek.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Arnold Schönberg. Kammersymphonie, opus 9.
Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw.

2. Claude Vivier. Lonely Child.
Susan Narucki, sopraan.
Schönberg Ensemble en Asko Ensemble olv. Reinbert de Leeuw.

3. Henri Dutilleux. Mystère de l’instant.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

 Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie  Reinbert de Leeuw, mens of melodie

Van 1994 tot en met 1998 is Reinbert de Leeuw leider van de afdeling moderne muziek aan de vermaarde zomeracademie in Tanglewood. Hij verlegt de nadruk van academische, zogenoemde ‘uptown’ muziek naar meer toegankelijke ‘downtown’ muziek. We besteedden hieraan al aandacht in aflevering 34.

Met het hem kenmerkende vuur, breekt hij een lans voor het werk van bevriende componisten. Zo nodigde hij in 1997 Sofia Goebaidoelina uit als composer in residence. Een jaar later vraagt hij liefst twee componisten naar Massachusettes te komen: Mauricio Kagel en Henri Dutilleux.

Dat leidt tot memorabele concerten en een kleine aanvaring met de Japans-Amerikaanse dirigent Seiji Ozawa, hoofd van Tanglewood.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Henri Dutilleux. L’arbre des songes.
Anne-Sophie Mutter, viool. Orchestre Philharmonique de Radio France olv. Charles Dutoit.

2. Sofia Goebaidoelina. Descensio.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw.

3. Mauricio Kagel. Deel 5 t/m 7 uit …den 24.xii. 1931.
Roland Henmann, bariton.
Ensemble Modern olv. Mauricio Kagel.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie

In 1991 maakt de Britse dirigent Oliver Knussen zijn debuut bij het Schönberg Ensemble en het klikt onmiddellijk tussen hem en Reinbert de Leeuw. Knussen nodigt hem een jaar later uit als gastprogrammeur voor het Aldeburgh Festival, waaraan we in aflevering 27 al aandacht besteedden. Twee jaar later haalt Knussen hem ook naar de zomeracademie in Tanglewood. Reinbert volgt hem op als leider van de afdeling moderne muziek, een functie die hij vijf jaar lang zal bekleden.

Hij verlegt de nadruk van academische, zogenoemde ‘uptown’ muziek naar meer toegankelijke ‘downtown’ muziek. Zo programmeert hij meteen al in 1994 het New Yorkse ensemble Bang on a Can voor een spraakmakende uitvoering van ‘Hout’ van Louis Andriessen. Ook zet hij componisten als Sofia Goebaidoelina, Rob Zuidam en Claude Vivier op de lessenaars van de muziekstudenten.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Louis Andriessen. Hout.
Bang on a Can All Stars.

2. Sofia Goebaidoelina. Rubaiyat: Cantate voor bariton en kamerensemble.
Onbekend ensemble olv. Gennadi Rozjdestvenski. Met Sergei Jakovenko, bariton.

3. Rob Zuidam. Nella città dolente.
Nederlands Kamerkoor en Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw

4. Claude Vivier. Zipangu.
Asko Ensemble en Schönberg Ensemble olv. Reinbert de Leeuw.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

In de vorige aflevering belichtten we György Kurtág, wiens muziek hier te lande in 1975 geïntroduceerd werd door de pianist Geoffrey Madge. Reinbert de Leeuw dirigeerde voor het eerst werk van de Hongaarse grootmeester in 1987,
‘4 Cappriccio’s’ voor sopraan en ensemble opus 9. Zeven jaar later volgde het inkervende ‘What is the Word’, dat hij een jaar later opnieuw uitvoerde in aanwezigheid van de componist zelf.

Vanaf dat moment zette Reinbert de muziek van Kurtág bijna elk seizoen wel een keer op de lessenaar. Vanwege zijn onvoorwaardelijke inzet, groeide hij uit tot de favoriete dirigent van Kurtág. Die componeert in 1998 zelfs een verjaardagswerkje voor hem, een arrangement van een koraalvoorspel van Bach voor piano vierhandig.

In februari 2017 werd Kurtág zelf eenennegentig. Enkele maanden later verscheen bij ECM een cd-box met al zijn gedirigeerde koor- en ensemblewerken. Reinbert de Leeuw werkte hieraan vanaf 2013 met het Groot Omroepkoor, Asko|Schönberg en gerenommeerde solisten.

Uit deze Kurtág-box vandaag opnieuw een aantal stukken.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. György Kurtág: Vier liederen op gedichten van János Pilinszky op.11

Asko|Schönberg / Reinbert de Leeuw; Harry van der Kamp, bas

2. György Kurtág: Berichten van wijlen mejuffrouw R.V. Troessova op. 17

Asko|Schönberg / Reinbert de Leeuw; Natalia Zagorinskaja, sopraan

3. György Kurtág: Liederen van wanhoop en verdriet op. 18

Groot Omroepkoor + Asko|Schönberg / Reinbert de

4. J.S. Bach/ arr. György Kurtág: Das alte Jahr vergangen ist. Hommage à R. de Leeuw

György & Márta Kurtág, piano 4-handig

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Vandaag de tweeëndertigste aflevering van ‘Panorama de Leeuw’, een programma van Thea Derks geïnspireerd op haar biografie ‘Reinbert de Leeuw, mens of melodie’.

In de loop van zijn lange carrière bouwde Reinbert sterke relaties op met internationaal vermaarde componisten. In de vorige aflevering belichtten we de Hongaarse componist György Ligeti, wiens muziek hij al in de jaren zeventig programmeerde in zijn Rondom-serie.

Het werk van diens landgenoot György Kurtág leert hij pas later kennen. Voor zover na te gaan klinkt dit in 1975 voor het eerst in Nederland, tijdens een recital van de pianist Geoffrey Madge. Vijf jaar later staat Kurtág centraal in het Festival Nieuwe Muziek in Middelburg en begin jaren tachtig brengt het Residentie Orkest twee van zijn liederencycli. In 1987 is Kurtág de centrale componist van het Holland Festival; later dat jaar dirigeerde De Leeuw diens ‘4 Cappriccio’s opus 9’.

Net als Ligeti is ook Kurtág enthousiast over de onvoorwaardelijke inzet van De Leeuw, die uitgroeit tot zijn favoriete dirigent. Vanaf 2013 neemt Reinbert alle gedirigeerde werken op voor het Duitse label ECM, voor een cd-box die in 2017 verschijnt. Uit deze Kurtág-box vandaag een aantal stukken.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

György Kurtág:

1. Vier Capriccio’s, opus 9.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw. Met Natalia Zagorinskaja, sopraan.

2. What is the Word.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw. Met Gerrie de Vries, mezzosopraan.

3. …quasi una fantasia…, opus 27 nr. 1.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw. Met Tamara Stefanovich, piano.

4. Opus 27 nr. 2: Dubbelconcert.
Asko|Schönberg olv. Reinbert de Leeuw. Met Tamara Stefanovich, piano & Jean-Guihen Queyras, cello.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

Thea Derks volgt het muziekspoor van Reinbert de Leeuw aan de hand van haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie.

In 1982 bereikte Reinbert de Leeuw een bestuurlijk hoogtepunt: de oprichting van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst. Hieraan was een jarenlange strijd voorafgegaan, die in 1964 was ingezet door de in maart 2017 overleden Peter Schat en Misha Mengelberg. (Lees hier een persoonlijk in memoriam van Thea Derks.)

Al snel sloten ook Nico Schuyt en Rob du Bois zich aan. Net als beeldend kunstenaars en literatoren wilden zij als kunstenaar serieus genomen worden en structureel door de staat worden ondersteund. Naar analogie van de reeds bestaande Beeldende Kunstenaars Regeling en het Fonds voor de Letteren pleitten zij voor een Fonds voor de Scheppende Toonkunst dat de subsidiegelden zal verdelen.

Het eindeloze getouwtrek tussen componisten en overheid kwam in een stroomversnelling toen Reinbert de Leeuw in 1979 voorzitter werd van het bestuur van het Geneco. Hij gaf het laatste zetje en in 1982 was het Fonds voor de Scheppende Toonkunst een feit.

Als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.
1. Misha Mengelberg [zie foto]. Omtrent een Componistenactie Danzi Kwintet.

2. Peter Schat. Collages voor 31-toonsorgel.
Joop van Goozen, 31-toonsorgel.

3. Rob du Bois. A Dog Named Boo.
Herman Brauen, klarinet. Else Krieg, viool. Marja Bon, piano.

4. Tera de Marez Oyens. Strijkkwartet Contrafactus.
Dufy Kwartet.

Samenstelling en presentatie: Thea Derks
Opnametechniek: Ger van den Beuken

Vandaag de negenentwintigste aflevering van ‘Panorama de Leeuw’, een programma van Thea Derks bij de Concertzender, geïnspireerd op haar biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie.

Vorige keer besteedden we aandacht aan de Russische componisten die Reinbert ontdekte tijdens het Holland Festival van 1989. Hij was vooral getroffen door de muziek van Galina Oestvolskaja en Sofia Goebaidoelina, met wie hij een sterke band ontwikkelde.

Beide dames hadden veel te danken aan Dmitri Sjostakovitsj, van wie Oestvolskaja ook zelf les kreeg.

Vandaag een vroege compositie van Oestvolskaja en een laat werk van Sjostakovitsj.

Tip: als u via deze link de biografie aanschaft, steunt u kosteloos de Concertzender.

1. Galina Oestvolskaja [zie foto]. Concert voor piano en orkest.
Alexei Lubimov, piano. Radio Filharmonisch Orkest olv. Reinbert de Leeuw.

2. Dmitri Sjostakovitsj. Suite voor bas en orkest, op.145a, “Suite naar gedichten van Michelangelo Buonarroti”.
Richard Holl, bas. Radio Filharmonisch Orkest olv. Reinbert de Leeuw.

Samenstelling, presentatie en techniek: Thea Derks

2. Frederik Chopin.
Uit Pianosonate nr. 3 in b, opus 58 (deel 3).
Witold Malcuzynski, piano.

3. Hector Berlioz. Uit Symphonie fantastique: Droom van een heksensabbath.
Koninklijk Concertgebouworkest olv. Mariss Jansons.
4. Claude Debussy.
Serenade for the Doll & Minstrels.
Pierre-Laurent Aimard, piano.

5. Oscar van Hemel. Uit Vioolconcert nr. 1 (deel 1).
Theo Olof, viool.
Utrechts Symfonie Orkest olv. Paul Hupperts.

6. Reinbert de Leeuw.
Fragment uit Der Nächtlichte Wanderer.
Radio Filharmonisch Orkest olv. Reinbert de Leeuw.

7. Erik Satie. Gnossienne nr. 5.
Reinbert de Leeuw, piano.
meer