De Klankbron
vr 13 mrt 2026 21:00 uur
Klankbron 123
In memoriam Hugo Zemp Deel 1
Het eerste deel van een tweeluik over de afgelopen Januari overleden Frans Zwitserse etnomusicoloog Hugo Zemp. Hij heeft gewerkt voor de afdeling etnomusicologie van het Musée de l’Homme in Parijs en het CREM Centre de Recherche en Ethnomusicologie – CNRS Centre National de la Recherche Scientifique. Hij heeft voor hen opnamen gemaakt in West en Noord-Afrika, op de Salomonseilanden in de Stille Oceaan en in Zwitserland.
Afrika
Maskers van de Dan
Wij beginnen met een van zijn West Afrikaanse opnamen. Een track van de LP Maskers van de Dan, van een volk uit Ivoor Kust waarin 2 snorrebotten worden gespeeld die de stem zijn van een masker dat verschijnt tijdens een besnijdenis ritueel. Het is een opname uit 1965.
Het wordt gevolgd door de geluiden van 3 andere maskers, het maskers van de vogel guéyibeur, het masker dat water eet en een derde masker dat spreekt. Zij vertonen zich als de pas besneden jongens zich terugtrekken in een afgesloten verblijf in het heilige bos. De vogelgeluiden van het eerste masker worden gemaakt met een lang stuk rond hout dat deels uitgehold is en dat aan een touw rondgeslingerd wordt. Het geluid van het water etende masker wordt gemaakt door het wrijven over een stuk schors dat bedekt is met natte plantaardige vezels en dat over een gat in de grond ligt, een zogenaamde grondtrommel en het geluid maakt van een panter. Het derde masker spreekt met een vervormde stem.
Andere opnamen
Het wordt gevolgd door een andere opname van een masker maar dan niet van de LP Masques Dan van 1971 maar van de CD Les voix de Monde die in 1996 uitgegeven werd en waar Hugo Zemp een belangrijke rol speelde in de samenstelling. De oorspronkelijke opname stamt eveneens uit 1965. De stem van een masker is vervormd door te zingen in een aarden pot en spreekt ook met een gutturale stem.
Daarna komt een van de eerste opnamen die Hugo Zemp gemaakt heeft, uit 1960 in Marokko van een solo tamboerijn in een ritme die hoort bij de Berber dans, de Ahidus. Het wordt gevolgd door een track waarin twee voorzangsters en een koor van vier vrouwen een werklied zingen terwijl zij het land bewerken met schoffels. Als laatste stuk van dit begin deel van deze uitzending een fluitlied van de Bassari uit Senegal. Het is een voorbeeld van een van de vele uitgaven waarbij Hugo Zemp beroepsmatig betrokken was maar geen opnamen voor gemaakt heeft. De plaat werd uitgebracht in 1981 en de opnamen werden door Monique Gessain van 1961 tot 1963 en in 1967 gemaakt.
Salomon eilanden
Wij gaan wij nu verder met de Salomon eilanden in de stille oceaan bij Papua Nieuw Guinea. Hugo Zemp heeft daar in 1969 en 1970 opnamen gemaakt die een heel aantal LP’s zijn verschenen.
Pan fluit orkesten
We beginnen met een aantal panfluit orkesten. Het eerste lied is geïnspireerd op de roep van een kleine vogel die in de kokospalmen zijn voedsel zoekt. Het wordt gevolgd door een melodie over de angstkreten van een varken voor hij geslacht wordt. Dan komt een lied over het geklaag van een man die hoofdpijn heeft. Dat wordt gevolgd door het gekreun van iemand met een verlamd been. Daarna komt een melodie van een neushoornvogel. Het wordt gevolgd door een stuk over taboes gebaseerd op het gekwaak van de kikkers die in dat deel van het heilige bos wonen dat afgezet is met taboe tekens. Dan komt een stuk gebaseerd op het geluid van kaketoes. Alle deze tracks zijn van de LP’s ‘Are Are volume 1 en 2.
Fataleka and Baegu
Daarna komt een lied over waarzeggerij. Men zegt dat de zanger de geesten van de voorouders kan zien als lichten in de nacht en die kan interpreteren en daarop voorspellingen baseert. De tekst gaat over een onhandige man met twee gezichten die het heet heeft en door een vrouw afgekoeld wordt waarna hij opstijgt naar de berg en de hemel.
Het wordt gevolgd door een panfluit ensemble met zang, dan een korte solo op de muziekboog, een vrouweninstrument, en dan een verhalend lied over een jongeman die ‘s nachts per vergissing in de heilige tuin van een jonge vrouw terecht komt en daarop door haar gedwongen wordt met haar te trouwen. Dat wordt weer gevolgd door een panfluit ensemble met zang. Dit zijn tracks van de LP Fataleka and Baegu Music in 1973 uitgegeven door Philips als onderdeel van hun serie Unesco Musical Sources.
Guadalcanal
We gaan verder met de CD “Iles Salomon, Musique De Guadalcanal” een heruitgave uit 1994 van de gelijknamige LP uit 1970 met 17 minuten extra muziek. Hiervan de volgende tracks Aate, de lever die snijt, een verwijzing naar de mesachtige lever van een haai. Ulumoa, het oosten, een verwijzing naar het eiland Malape dat ten oosten van Gualdacanal ligt en waar de geesten van de doden verblijven. Het zijn allebei Rope, vrouwen dansliederen. Dan een mannen danslied met de titel Bovi, dat wordt gezongen in een archaïsche taal en het gaat over een lijk van een man dat men in een boot geplaatst heeft ter begrafenis op zee. Het wordt gevolgd door een windorgel dat men bouwt voor een zee begrafenis. De klanken die gemaakt worden door de wind kunnen de geest van de overledene terugroepen naar zijn dorp voordat de geest zich gaat vestigen op het eiland van het oosten, Malapa.
Begrafenisliederen
Tot het einde van de uitzending kunt u nog luisteren naar een drietal door vrouwen gezongen begrafenisliederen. Na het overlijden zijn het vrouwen die het lijk wassen en die daarna voor een paar dagen continu zingen tot het lijk begraven of verbrand wordt.
Het tweede deel van de Klankbron over Hugo Zemp met meer van zijn opnamen in West-Afrika, de Salomonseilanden en bergen van Zwitserland is er volgende maand op vrijdagavond 10 april om 21:00. Graag tot dan.
Playlist
01 guéwova Masque á la grosse voix 0’42
LP Masques Dan
Ocora OCR 52, B4
Recorded Hugo Zemp, Kouan-Houlé, Côte d’Ivoire, May 1965
Two bull-roarers are played as the voice of the mask. The mask appeared during the circumcision rite.
02 guémanoe Masque petit oiseau guéyibeur 4’16
Masque qui mange de l’eau
LP Masques Dan
Ocora OCR 52, B3
Recorded Hugo Zemp, Kouan-Houlé, Côte d’Ivoire, May 1965,
These masks show themselves in the enclosure of the sacred forest during the retreat of the newly circumcised boys. The first one has the voice of twittering birds which is made by a small cylindrical piece of wood hollowed out through a lengthwise slit and attached to a long string by which the player swings it over his head. The mask that eats water is an earth drum sounded by friction. The instrument consists of a pit covered with a piece of bark in the middle of which are fixed vegetable fibers which two players rub with their hands. To heighten the resistance to the rubbing a third waters on the fibers, whence the name of the mask. Its voice resembles the roar of a panther. A third mask consists of the guttural voice of an undisguised man who speaks with his assistant.
03 Voix Du Masque Geeglu 2’53
Recorded by Hugo Zemp, Dan, Blomba, Côte d’Ivoire, 1965
CD Les Voix du Monde
Le Chant du Monde CMX 374 1010.12
CD II-13
Voix du masque geeglu, 3 sifflets en pierre et un pot en terre cuite dans lequel un quatrième homme musician souffle et chante. Ce pot sert d’amplificateur en de résonateur. Un cinquième chante d’une voix gutturale serrée caractéristique de ce type de masque. L’accompagnement est réalisé par des instruments profanes (hochet-sonnaille et grelots en fer-blanc).
Masque denudes qui ne se manifestent que par la voix, et dont la vue est interdite aux femmes et aux garcons non-initiés.
No d’archives BM 974.017
04 Solo de Bandir 2’18
Bandir joué sur un rhytme d’Ahidus (traditional collective dance on frame drum)
Recorded by Hugo Zemp, 1960, Taza, North East Morocco, Berber. Unpublished but in Crem-CRNS Archive Hugo Zemp Maroc 1960 n. 07-02
05 Chant de Labour des Femmes 2’35
Guéré at Zioubli, 1965, Hugo Zemp
Two solo female singers and choir of 4 women who also work at the land with hoes.
CD Les Voix du Monde
Le Chant du Monde CMX 374 1010.12, CD III-14
Original from the LP Musique Guéré, Côte d’Ivoire
Collection Musée de l’Homme, Vogue LD 764, A2, 1971
06 Duo de flûtes droits appariées 1’41
LP Sénégal Musique des Bassari
Le Chant Du Monde – LDX 74753, B2
track B2
Recorded by Monique Gessain, 1961
001-06 n. Archive Crem-Cnrs
07 Suri 1’30
Small parrot of the coconut palms
‘Au Tahana
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 1
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30 104, A2
Recorded by Hugo Zemp, Maruitaro, Malaita, March-April 1969
08 Hoehoe Tani Poo 1’46
Pigs screams
‘Au Paina
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 1
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30 104, B3
Recorded by Hugo Zemp, Ainiasi, Malaita, Mai 1969
09 Hakehake Na Kaihirua 2’14
Kaihirua’s groans (because of a head-ache)
‘Au Paina
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 1
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30 104, B6
Recorded by Hugo Zemp, Ainiasi, Malaita, Mai 1969
10 Hakehake Na Keniohia 2’15
Keniohia’s groans (because his leg was paralyzed)
‘Au Paina
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 1
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30 104, B8
Recorded by Hugo Zemp, Ainiasi, Malaita, Mai 1969
11 Pina Ma’aikeni 2’04
Hornbill composed by Ma’aiken
‘Au Keto
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 2
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30105, A6
Recorded by Hugo Zemp, Honoa, Malaita, July 1969
12 ‘Asi 1’44
Taboo sign (based upon the croaking of sacred frogs ‘ori pasu, that live in a sacred part of the forest marked by a taboo sign. Composed by the ancestors and has the power to ask them protection and good fortune for the living.)
‘Au Taka’iori
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 2
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30105, B2
Recorded by Hugo Zemp, Honoa, Malaita, May 1969
13 ‘Eke Nai Haoro 2’32
Cockatoes of Haoro
‘Au Taka’iori Ni Marau
LP Flutes de Pan Mélanésiennes ‘Are’ Are vol. 2
Musée de l’Homme Disques Vogue – LDM 30105, B6
Recorded by Hugo Zemp, Ta’aruamanu, Marau, June 1969
14 Divinatory song, uunu 3’20
The story of a two-faced man who is clumsy and feels hot; he meets a woman who saves him by cooling him down, and he soars up towards the mountain and the sky. It is believed that the song leader sees lights – the spirits of the ancestors – and can interpret their appearance.
LP Fataleka and Baegu Music, Malaita, Solomon Islands
Philips 6586 018, A1
Unesco Musical Sourced I-1, 1973
Recorded by Hugo Zemp Kwaifalu February 1970
15 Faa gani ‘ae boso 1’37
‘Au sisile panpipe ensemble
LP Fataleka and Baegu Music, Malaita, Solomon Islands
Philips 6586 018, A6
Unesco Musical Sourced I-1, 1973
Recorded by Hugo Zemp, Kwaifalu February 1970
16 Solo on the musical bow, kwadili 0’38
Woman player a thin bamboo tube with 2 strings made of vegetable fiber amplified by the oral cavity
LP Fataleka and Baegu Music, Malaita, Solomon Islands
Philips 6586 018, B4
Unesco Musical Sourced I-1, 1973
Recorded by Hugo Zemp, Fulunu, September 1969
17 Men’s narrative song, ‘ai ni mae 3’18
Sung at night, tells the story of a young man Molea who at a dark night by mistake entered a sacred garden of a young girl who obliges him to marry her.
LP Fataleka and Baegu Music, Malaita, Solomon Islands
Philips 6586 018, B5
Unesco Musical Sourced I-1, 1973
Recorded by Hugo Zemp, Fulunu, September 1969
18 ‘Ae ‘au 2’10
‘au ‘ero panpipe ensemble safali
LP Fataleka and Baegu Music, Malaita, Solomon Islands
Philips 6586 018, B10
Unesco Musical Sources I-1, 1973
Recorded by Hugo Zemp, Fulunu, September 1969
19 Aate 3’44
Liver
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 1
Recorded by Hugo Zemp, Makile, Malaita, 7-8 March 1970
The Liver which cuts an allusion to the shark, which has a liver shaped like a knife.
Rope women’s dance
20 Ulumoa 4’14
East
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 3
Recorded by Hugo Zemp, Makile, Malaita, 7-8 March 1970
Allusion to Marau on a small island called Malapa where is the abode of the spirits of the dead.
Rope women’s dance
21 Bovi 2’27
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 8
Recorded by Hugo Zemp, Makile, Malaita, 7-8 March 1970
The words are in an archaic language a few words can still be understood. It concerns the funeral of a man whose body is placed in a canoe for burial at sea.
Sikiole men’s dance
22 Orgue éolien, ghau kilori 2’13
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 10
Recorded by Hugo Zemp, Makile, Malaita, 7-8 March 1970
Bamboo wind organ. Used for one event the committing of a body to the sea. The sound can call the spirit of the dead man back to his village before it went to dwell in the island of Malapa
23 Chant funèbres de femmes, koleo 2’15
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 21
Recorded by Hugo Zemp, Kongga, Malaita, 11 March 1970
Koleo funeral chants sung after the death and washing the body for several days until the body is buried of burnt.
24 Chant funèbres de femmes, koleo 3’10
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 25
Recorded by Hugo Zemp, Kongga, Malaita, 11 March 1970
Koleo funeral chants sung after the death and washing the body for several days until the body is buried of burnt.
25 Chant funèbres de femmes, koleo 2’18
CD Iles Salomo Musique de Gualdalcanal
Ocora C 580049, tr. 24
Recorded by Hugo Zemp, Kongga, Malaita, 11 March 1970
Koleo funeral chants sung after the death and washing the body for several days until the body is buried of burnt
